Jestes tutaj:   Strona g艂贸wna
Kacik Szajmona
Nowo艣ci wydawnicze

logo_jooble.gif
Jooble praca

Dotacja Pradzieje.pl

Je艣li podobaj膮 Ci si臋 PRADZIEJE.PL i doceniasz to co robimy, wesprzyj nas. Utrzymanie serwera kosztuje dzi艣 naprawd臋 wiele. Liczy si臋 dla nas ka偶da z艂ot贸wka.

Dofinansowanie
Jednorazowo Miesi阠znie

Waluta

Kwota

Waluta

Kwota






Przypomnij mi has硂
Nie masz konta? Za丑 sobie
kratom . www.theadvancedgroup.co.uk/double-glazing . SWIR lenses . sell diamonds
Truso Drukuj E-mail
dr Marek Jagodzi艅ski   
Truso - osada i port na pograniczu s艂owia艅sko-estyjskim - do którego pod koniec IX wieku dop艂yn膮艂 Wulfstan, znane by艂o do niedawna tylko z relacji tego anglosaskiego 偶eglarza. Oko艂o 890 roku odby艂 on podró偶 morsk膮 mi臋dzy du艅skim Hedeby, a Truso na pruskim brzegu delty Wis艂y. Tekst jego relacji zamie艣ci艂 król Wessexu Alfred Wielki (872-899), w swoim przek艂adzie chorografii Paulusa Orozjusza.
Makieta-Truso
Makieta Truso

Pochodz膮cy z Hiszpanii Orozjusz (zm. ok. 423 r.), pisz膮c swoje najwi臋ksze dzie艂o (ok. 417 r.) "Historiarum adversus paganos libri VII" (7 ksi膮g historii przeciw poganom), którego wst臋p stanowi艂 krótki opis geograficzny ówcze艣nie znanego 艣wiata (tzw. choro- grafia), nie uwzgl臋dni艂 w nim terenów po艂o偶onych na pó艂noc od Dunaju i na wschód od Renu - czyli Szlezwiku Holsztynu, Jutlandii, Pó艂wyspu Skandynawskiego i wscho- dnich wybrze偶y Ba艂tyku. Król Alfred Wielki przet艂umaczy艂 tekst Orozjusza na j臋zyk staroangielski, uaktualniaj膮c jednocze艣nie wiele fragme- ntów. By uzupe艂ni膰 brakuj膮ce informacje, Alfred zamie艣ci艂 relacje dwóch podró偶ników: norweskiego wielmo偶y Othere, który op艂yn膮艂 wybrze偶a Skandynawii i dotar艂 a偶 nad Morze Bia艂e, oraz Wulfstana, który wyp艂yn膮艂 z Haede (Hedeby) w Danii (obecnie Haithabu na terenie Niemiec) i dotar艂 do Truso u uj艣cia Wis艂y.

Wyj膮tkowa warto艣膰 przekazu Wulfstana dostrzegana m.in. w jego cz臋艣ci geograficznej, wynika z faktu, i偶 po raz pierwszy otrzymali艣my tak precyzyjny, a jak wynika ze sposobu narracji, wykonany przez do艣wiadczonego 偶eglarza, opis topografii uj艣cia Wis艂y odnosz膮cy si臋 do IX wieku.
Wulfstan opowiada艂:"(...)偶e wyruszy艂 z Haede, 偶e przyby艂 do Truso w siedem dni i nocy: A S艂owia艅szczyzn臋 mieli艣my a偶 do uj艣cia Wis艂y przez ca艂y czas po prawej stronie. Wis艂a ta jest wielk膮 rzek膮 i przez to dzieli Witland i kraj S艂owian. A Witland nale偶y do Estów. A ta偶 Wis艂a wyp艂ywa z ziemi S艂owian i sp艂ywa do Zalewu Estyjskiego, a ten Zalew Estyjski jest co najmniej pi臋tna艣cie mil szeroki. Od wschodu sp艂ywa tutaj do Zalewu Estyjskiego rzeka Ilfing - z tego jeziora nad którego brzegiem stoi Truso. I schodz膮 si臋 tutaj w Zalewie Estyjskim na wschodzie rzeka Ilfing z kraju Estów i na po艂udniu rzeka Wis艂a z kraju S艂owian. Tutaj za艣 Wis艂a zabiera rzece Ilfing jej nazw臋 i sp艂ywa z tego zalewu do morza na pó艂nocnym-zachodzie. I dlatego nazywa si臋 Wis艂ouj艣ciem" (Przek艂ad G. Labuda, 殴ród艂a skandynawskie i anglosaskie do dziejów S艂owia艅szczyzny, Warszawa 1961)(...)"

W literaturze naukowej zagadnienie lokalizacji Truso pojawi艂o si臋 po raz pierwszy w ko艅cu XVI w. Podniós艂 je oksfordzki geograf Richard Hakluyt, który w swym wielkim dziele opisuj膮cym histori臋 偶eglugi i odkry膰 Anglików, wspomnia艂 o podró偶y Wulfstana. Kwesti膮 t膮 zajmowa艂o si臋 wielu historyków, geografów i archeologów. Szeroka dyskusja rozwin臋艂a si臋 zw艂aszcza w kwestii lokalizacji Truso. Krótki jej przegl膮d rozpoczn臋 od Andreasa Bussa (lata trzydzieste XVIII stulecia), który identyfikowa艂 Truso z le偶膮cym w Szwecji miasteczkiem portowym Trosa, chocia偶 szukaj膮c rzeki Ilfing, odnalaz艂 jej 艣lady w nazwie Elbl膮g. W XIX wieku, prym w poszukiwaniach Truso zacz臋li zdecydowanie wie艣膰 naukowcy niemieccy, a zw艂aszcza ci, którzy dzia艂ali na terenie dawnych Prus. Pojawi艂o si臋 wówczas wiele interpretacji opisanej przez Wulfstana drogi do Truso, co przynios艂o efekt w ró偶norodnych lokalizacjach tego miejsca, chocia偶 niemal wszyscy byli zgodni co do jednego, a mianowicie, 偶e nale偶y go szuka膰 na terenie Elbl膮ga lub w jego okolicach. W latach dwudziestych XIX wieku Johannes Voigt wskazywa艂 na Tolkmicko (Tolkemit), pó藕niej si艂 swych próbowali Ferdynand Neumann wskazuj膮c na Przezmark (Preuschmark) i Augustin Kolberg opowiadaj膮c si臋 za Elbl膮giem. Siegfried Anger najpierw typowa艂 tereny po艂o偶one na pó艂nocnym i wschodnim brzegu jeziora Druzno, wskazuj膮c m.in. Hansdorf (obecnie Janów Pomorski), pó藕niej teren Starego Miasta w Elbl膮gu. Robert Dorr bra艂 pod uwag臋 zachodnie i po艂udniowe przedmie艣cia Elbl膮ga. Max Ebert próbowa艂 udowodni膰, 偶e Truso znajduje si臋 w My艣l臋cinie (Meislatein). Bruno Ehrlich wskazywa艂 zdecydowanie na Elbl膮g, wreszcie Werner Neugebauer ugruntowa艂 w literaturze pogl膮d o Elbl膮gu jako najbardziej prawdopodobnym miejscu lokalizacji Truso. Po wojnie, jakby automatycznie, dyskusja rozgorza艂a na nowo, tym razem w kr臋gu naukowców polskich. Wypowiadali si臋 na ten temat mi臋dzy innymi Jan 呕ak 艂膮cz膮c Truso (Druso) z Elbl膮giem, Gerard Labuda opowiadaj膮c si臋 za Elbl膮giem, Stanis艂aw Mielczarski lokalizuj膮c Truso u uj艣cia rzeki W膮skiej (Weeske) do jeziora Dru偶no, na terenie wsi Dru偶no (Drausenhof), Andrzej Zbierski zwracaj膮c uwag臋 na uj艣cie rzeki Dzierzgo艅 (Sorge), Leon Roppel wskazuj膮c okolice Tujska (Tiegenort) w rejonie uj艣cia rzeki 艢wi臋tej (Schwente), Jan Powierski popieraj膮c wielokrotnie ju偶 typowany teren obecnego Elbl膮ga lub jego najbli偶sze okolice i Mieczys艂aw Haftka wskazuj膮c obszar Elbl膮ga w rejonie uj艣cia Kumieli (Hommel). Wszystkie wymienione powy偶ej hipotezy, z których cz臋艣膰 próbowano weryfikowa膰 poszukiwaniami terenowymi b膮d藕 badaniami wykopaliskowymi konkretnie wskazanych miejsc, nie doprowadzi艂y jednak do odkrycia Truso. W kwestii tej nie zanotowano wi臋kszego post臋pu a偶 do 1982 roku, kiedy to realizuj膮c nowy polski program poszukiwa艅 stanowisk archeologicznych (Archeologiczne Zdj臋cie Polski - AZP), odkry艂em na polderach zalewowych jeziora Dru偶no, w pobli偶u Janowa Pomorskiego (Hansdorf), pozosta艂o艣ci rozleg艂ej osady wczesno艣redniowiecznej. Badania, które rozpocz膮艂em jeszcze w tym samym roku i prowadz臋 tam do dnia dzisiejszego pozwoli艂y ustali膰 z ca艂膮 pewno艣ci膮, 偶e to w艂a艣nie w tym miejscu istnia艂o Truso.


Truso jako znacz膮cy o艣rodek wymiany handlowej i rzemios艂a mog艂o funkcjonowa膰 tylko w okre艣lonych warunkach polityczno-gospodarczych. Jego za艂o偶enie by艂o zatem z jednej strony wynikiem ekonomicznego zapotrzebowania na tego typu centrum, z drugiej za艣 sprzyjaj膮cych pocz膮tkowo uk艂adów politycznych - pkojowe s膮siedztwo s艂owia艅sko-estyjskie. Zasadnicze pytania, jakie nale偶a艂oby postawi膰 w tym miejscu to: jaki by艂 stosunek s膮siaduj膮cych ze sob膮 spo艂eczno艣ci pruskich i s艂owi艅skich do skandynawskich za艂o偶ycieli Truso? Kto kontrolowa艂 ten o艣rodek? Jaki by艂 udzia艂 w tej kontroli miejscowej i ponadregionalnej w艂adzy politycznej? W tych kwestiach mamy ograniczone mo偶liwo艣ci wnioskowania, g艂ównie z uwagi na stan bada艅, chocia偶 nie ulega w膮tpliwo艣ci, 偶e zale偶no艣ci takie musia艂y istnie膰. W rozwi膮zaniu tego problemu decyduj膮ce znaczenie b臋d膮 mia艂y dalsze badania archeologiczne, które oprócz samego Truso powinny obj膮膰 tak偶e jego zaplecze. Mo偶na przypuszcza膰, 偶e stanowi艂y je nie tylko domeny pruskie, ale te偶 i s艂owia艅skie. W chwili obecnej wnioski, jakie wyci膮gn膮膰 mo偶na po przeanalizowaniu rezultatów bada艅 Truso wskazuj膮, 偶e du偶y udzia艂 w powstaniu tego o艣rodka nale偶y przypisa膰 Du艅czykom. 艢wiadcz膮 o tym zarówno odkryte zabytki, jak te偶 samo rozplanowanie osady, nawi膮zuj膮ce bardzo wyra藕nie do g艂ównych w owym czasie miast portowych pó艂wyspu Jutlandzkiego - Hedeby (Haithabu) i Ribe. Aktywno艣膰 polityczna w艂adców Danii wraz z id膮c膮 za tym ca艂膮 sfer膮 oddzia艂ywa艅 gospodarczych, zosta艂y ju偶 wcze艣niej dobrze udokumentowane zw艂aszcza dla Meklemburgii i Pomorza Zachodniego. By膰 mo偶e z analogiczn膮 sytuacj膮 mamy do czynienia w odniesienia do rejonu uj艣cia Wis艂y, gdzie Truso stanowi膰 mog艂o najdalej na wschód wysuni臋te miejsce wp艂ywów Du艅skich Warto w tym miejscu przywo艂a膰 nieco pó藕niejsz膮 informacj臋 dotycz膮c膮 aktywno艣ci w艂adców Danii w rejonie uj艣cia Wis艂y - w roku 1210 dotar艂a w ten rejon, a tak偶e do zachodnich ziem pruskich wyprawa króla du艅skiego Waldemara II. Z dokumentów pisanych informuj膮cych o tej misji mo偶na si臋 dowiedzie膰, 偶e w艣ród terytoriów podporz膮dkowanych przej艣ciowo Danii znalaz艂a si臋 Lanzania - ziemia po艂o偶ona na Wysoczy藕nie Elbl膮skiej, bezpo艣rednio na pó艂noc od hipotetycznej ziemi Drusen i osady Truso.


dr Marek Jagodzi艅ski

Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elbl膮gu


 
Aktualny PageRank strony pradzieje.pl dostarcza: Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO