Jestes tutaj:   Strona g┼é├│wna arrow Ciekawe strony
Kacik Szajmona
Nowo┼Ťci wydawnicze
Dotacja Pradzieje.pl

Je┼Ťli podobaj─ů Ci si─Ö PRADZIEJE.PL i doceniasz to co robimy, wesprzyj nas. Utrzymanie serwera kosztuje dzi┼Ť naprawd─Ö wiele. Liczy si─Ö dla nas ka┼╝da z┼éot├│wka.

Dofinansowanie
Jednorazowo Miesiŕcznie

Waluta

Kwota

Waluta

Kwota






Przypomnij mi hasło
Nie masz konta? Załóż sobie
Truso Drukuj E-mail
dr Marek Jagodzi┼äski   
Truso - osada i port na pograniczu s┼éowia┼äsko-estyjskim - do którego pod koniec IX wieku dop┼éyn─ů┼é Wulfstan, znane by┼éo do niedawna tylko z relacji tego anglosaskiego ┼╝eglarza. Oko┼éo 890 roku odby┼é on podró┼╝ morsk─ů mi─Ödzy du┼äskim Hedeby, a Truso na pruskim brzegu delty Wis┼éy. Tekst jego relacji zamie┼Ťci┼é król Wessexu Alfred Wielki (872-899), w swoim przek┼éadzie chorografii Paulusa Orozjusza.
Makieta-Truso
Makieta Truso

Pochodz─ůcy z Hiszpanii Orozjusz (zm. ok. 423 r.), pisz─ůc swoje najwi─Öksze dzie┼éo (ok. 417 r.) "Historiarum adversus paganos libri VII" (7 ksi─ůg historii przeciw poganom), którego wst─Öp stanowi┼é krótki opis geograficzny ówcze┼Ťnie znanego ┼Ťwiata (tzw. choro- grafia), nie uwzgl─Ödni┼é w nim terenów po┼éo┼╝onych na pó┼énoc od Dunaju i na wschód od Renu - czyli Szlezwiku Holsztynu, Jutlandii, Pó┼éwyspu Skandynawskiego i wscho- dnich wybrze┼╝y Ba┼étyku. Król Alfred Wielki przet┼éumaczy┼é tekst Orozjusza na j─Özyk staroangielski, uaktualniaj─ůc jednocze┼Ťnie wiele fragme- ntów. By uzupe┼éni─ç brakuj─ůce informacje, Alfred zamie┼Ťci┼é relacje dwóch podró┼╝ników: norweskiego wielmo┼╝y Othere, który op┼éyn─ů┼é wybrze┼╝a Skandynawii i dotar┼é a┼╝ nad Morze Bia┼ée, oraz Wulfstana, który wyp┼éyn─ů┼é z Haede (Hedeby) w Danii (obecnie Haithabu na terenie Niemiec) i dotar┼é do Truso u uj┼Ťcia Wis┼éy.

Wyj─ůtkowa warto┼Ť─ç przekazu Wulfstana dostrzegana m.in. w jego cz─Ö┼Ťci geograficznej, wynika z faktu, i┼╝ po raz pierwszy otrzymali┼Ťmy tak precyzyjny, a jak wynika ze sposobu narracji, wykonany przez do┼Ťwiadczonego ┼╝eglarza, opis topografii uj┼Ťcia Wis┼éy odnosz─ůcy si─Ö do IX wieku.
Wulfstan opowiada┼é:"(...)┼╝e wyruszy┼é z Haede, ┼╝e przyby┼é do Truso w siedem dni i nocy: A S┼éowia┼äszczyzn─Ö mieli┼Ťmy a┼╝ do uj┼Ťcia Wis┼éy przez ca┼éy czas po prawej stronie. Wis┼éa ta jest wielk─ů rzek─ů i przez to dzieli Witland i kraj S┼éowian. A Witland nale┼╝y do Estów. A ta┼╝ Wis┼éa wyp┼éywa z ziemi S┼éowian i sp┼éywa do Zalewu Estyjskiego, a ten Zalew Estyjski jest co najmniej pi─Ötna┼Ťcie mil szeroki. Od wschodu sp┼éywa tutaj do Zalewu Estyjskiego rzeka Ilfing - z tego jeziora nad którego brzegiem stoi Truso. I schodz─ů si─Ö tutaj w Zalewie Estyjskim na wschodzie rzeka Ilfing z kraju Estów i na po┼éudniu rzeka Wis┼éa z kraju S┼éowian. Tutaj za┼Ť Wis┼éa zabiera rzece Ilfing jej nazw─Ö i sp┼éywa z tego zalewu do morza na pó┼énocnym-zachodzie. I dlatego nazywa si─Ö Wis┼éouj┼Ťciem" (Przek┼éad G. Labuda, ┼╣ród┼éa skandynawskie i anglosaskie do dziejów S┼éowia┼äszczyzny, Warszawa 1961)(...)"

W literaturze naukowej zagadnienie lokalizacji Truso pojawi┼éo si─Ö po raz pierwszy w ko┼äcu XVI w. Podniós┼é je oksfordzki geograf Richard Hakluyt, który w swym wielkim dziele opisuj─ůcym histori─Ö ┼╝eglugi i odkry─ç Anglików, wspomnia┼é o podró┼╝y Wulfstana. Kwesti─ů t─ů zajmowa┼éo si─Ö wielu historyków, geografów i archeologów. Szeroka dyskusja rozwin─Ö┼éa si─Ö zw┼éaszcza w kwestii lokalizacji Truso. Krótki jej przegl─ůd rozpoczn─Ö od Andreasa Bussa (lata trzydzieste XVIII stulecia), który identyfikowa┼é Truso z le┼╝─ůcym w Szwecji miasteczkiem portowym Trosa, chocia┼╝ szukaj─ůc rzeki Ilfing, odnalaz┼é jej ┼Ťlady w nazwie Elbl─ůg. W XIX wieku, prym w poszukiwaniach Truso zacz─Öli zdecydowanie wie┼Ť─ç naukowcy niemieccy, a zw┼éaszcza ci, którzy dzia┼éali na terenie dawnych Prus. Pojawi┼éo si─Ö wówczas wiele interpretacji opisanej przez Wulfstana drogi do Truso, co przynios┼éo efekt w ró┼╝norodnych lokalizacjach tego miejsca, chocia┼╝ niemal wszyscy byli zgodni co do jednego, a mianowicie, ┼╝e nale┼╝y go szuka─ç na terenie Elbl─ůga lub w jego okolicach. W latach dwudziestych XIX wieku Johannes Voigt wskazywa┼é na Tolkmicko (Tolkemit), pó┼║niej si┼é swych próbowali Ferdynand Neumann wskazuj─ůc na Przezmark (Preuschmark) i Augustin Kolberg opowiadaj─ůc si─Ö za Elbl─ůgiem. Siegfried Anger najpierw typowa┼é tereny po┼éo┼╝one na pó┼énocnym i wschodnim brzegu jeziora Druzno, wskazuj─ůc m.in. Hansdorf (obecnie Janów Pomorski), pó┼║niej teren Starego Miasta w Elbl─ůgu. Robert Dorr bra┼é pod uwag─Ö zachodnie i po┼éudniowe przedmie┼Ťcia Elbl─ůga. Max Ebert próbowa┼é udowodni─ç, ┼╝e Truso znajduje si─Ö w My┼Ťl─Öcinie (Meislatein). Bruno Ehrlich wskazywa┼é zdecydowanie na Elbl─ůg, wreszcie Werner Neugebauer ugruntowa┼é w literaturze pogl─ůd o Elbl─ůgu jako najbardziej prawdopodobnym miejscu lokalizacji Truso. Po wojnie, jakby automatycznie, dyskusja rozgorza┼éa na nowo, tym razem w kr─Ögu naukowców polskich. Wypowiadali si─Ö na ten temat mi─Ödzy innymi Jan ┼╗ak ┼é─ůcz─ůc Truso (Druso) z Elbl─ůgiem, Gerard Labuda opowiadaj─ůc si─Ö za Elbl─ůgiem, Stanis┼éaw Mielczarski lokalizuj─ůc Truso u uj┼Ťcia rzeki W─ůskiej (Weeske) do jeziora Dru┼╝no, na terenie wsi Dru┼╝no (Drausenhof), Andrzej Zbierski zwracaj─ůc uwag─Ö na uj┼Ťcie rzeki Dzierzgo┼ä (Sorge), Leon Roppel wskazuj─ůc okolice Tujska (Tiegenort) w rejonie uj┼Ťcia rzeki ┼Üwi─Ötej (Schwente), Jan Powierski popieraj─ůc wielokrotnie ju┼╝ typowany teren obecnego Elbl─ůga lub jego najbli┼╝sze okolice i Mieczys┼éaw Haftka wskazuj─ůc obszar Elbl─ůga w rejonie uj┼Ťcia Kumieli (Hommel). Wszystkie wymienione powy┼╝ej hipotezy, z których cz─Ö┼Ť─ç próbowano weryfikowa─ç poszukiwaniami terenowymi b─ůd┼║ badaniami wykopaliskowymi konkretnie wskazanych miejsc, nie doprowadzi┼éy jednak do odkrycia Truso. W kwestii tej nie zanotowano wi─Ökszego post─Öpu a┼╝ do 1982 roku, kiedy to realizuj─ůc nowy polski program poszukiwa┼ä stanowisk archeologicznych (Archeologiczne Zdj─Öcie Polski - AZP), odkry┼éem na polderach zalewowych jeziora Dru┼╝no, w pobli┼╝u Janowa Pomorskiego (Hansdorf), pozosta┼éo┼Ťci rozleg┼éej osady wczesno┼Ťredniowiecznej. Badania, które rozpocz─ů┼éem jeszcze w tym samym roku i prowadz─Ö tam do dnia dzisiejszego pozwoli┼éy ustali─ç z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie w tym miejscu istnia┼éo Truso.


Truso jako znacz─ůcy o┼Ťrodek wymiany handlowej i rzemios┼éa mog┼éo funkcjonowa─ç tylko w okre┼Ťlonych warunkach polityczno-gospodarczych. Jego za┼éo┼╝enie by┼éo zatem z jednej strony wynikiem ekonomicznego zapotrzebowania na tego typu centrum, z drugiej za┼Ť sprzyjaj─ůcych pocz─ůtkowo uk┼éadów politycznych - pkojowe s─ůsiedztwo s┼éowia┼äsko-estyjskie. Zasadnicze pytania, jakie nale┼╝a┼éoby postawi─ç w tym miejscu to: jaki by┼é stosunek s─ůsiaduj─ůcych ze sob─ů spo┼éeczno┼Ťci pruskich i s┼éowi┼äskich do skandynawskich za┼éo┼╝ycieli Truso? Kto kontrolowa┼é ten o┼Ťrodek? Jaki by┼é udzia┼é w tej kontroli miejscowej i ponadregionalnej w┼éadzy politycznej? W tych kwestiach mamy ograniczone mo┼╝liwo┼Ťci wnioskowania, g┼éównie z uwagi na stan bada┼ä, chocia┼╝ nie ulega w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e zale┼╝no┼Ťci takie musia┼éy istnie─ç. W rozwi─ůzaniu tego problemu decyduj─ůce znaczenie b─Öd─ů mia┼éy dalsze badania archeologiczne, które oprócz samego Truso powinny obj─ů─ç tak┼╝e jego zaplecze. Mo┼╝na przypuszcza─ç, ┼╝e stanowi┼éy je nie tylko domeny pruskie, ale te┼╝ i s┼éowia┼äskie. W chwili obecnej wnioski, jakie wyci─ůgn─ů─ç mo┼╝na po przeanalizowaniu rezultatów bada┼ä Truso wskazuj─ů, ┼╝e du┼╝y udzia┼é w powstaniu tego o┼Ťrodka nale┼╝y przypisa─ç Du┼äczykom. ┼Üwiadcz─ů o tym zarówno odkryte zabytki, jak te┼╝ samo rozplanowanie osady, nawi─ůzuj─ůce bardzo wyra┼║nie do g┼éównych w owym czasie miast portowych pó┼éwyspu Jutlandzkiego - Hedeby (Haithabu) i Ribe. Aktywno┼Ť─ç polityczna w┼éadców Danii wraz z id─ůc─ů za tym ca┼é─ů sfer─ů oddzia┼éywa┼ä gospodarczych, zosta┼éy ju┼╝ wcze┼Ťniej dobrze udokumentowane zw┼éaszcza dla Meklemburgii i Pomorza Zachodniego. By─ç mo┼╝e z analogiczn─ů sytuacj─ů mamy do czynienia w odniesienia do rejonu uj┼Ťcia Wis┼éy, gdzie Truso stanowi─ç mog┼éo najdalej na wschód wysuni─Öte miejsce wp┼éywów Du┼äskich Warto w tym miejscu przywo┼éa─ç nieco pó┼║niejsz─ů informacj─Ö dotycz─ůc─ů aktywno┼Ťci w┼éadców Danii w rejonie uj┼Ťcia Wis┼éy - w roku 1210 dotar┼éa w ten rejon, a tak┼╝e do zachodnich ziem pruskich wyprawa króla du┼äskiego Waldemara II. Z dokumentów pisanych informuj─ůcych o tej misji mo┼╝na si─Ö dowiedzie─ç, ┼╝e w┼Ťród terytoriów podporz─ůdkowanych przej┼Ťciowo Danii znalaz┼éa si─Ö Lanzania - ziemia po┼éo┼╝ona na Wysoczy┼║nie Elbl─ůskiej, bezpo┼Ťrednio na pó┼énoc od hipotetycznej ziemi Drusen i osady Truso.


dr Marek Jagodziński

Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elbl─ůgu


 
Aktualny PageRank strony pradzieje.pl dostarcza: Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO