Jestes tutaj:   Strona główna arrow Wiadomości archeologiczne arrow Burzliwa historia Pałacu Saskiego
Kacik Szajmona
Nowości wydawnicze
Dotacja Pradzieje.pl

Jeśli podobają Ci się PRADZIEJE.PL i doceniasz to co robimy, wesprzyj nas. Utrzymanie serwera kosztuje dziś naprawdę wiele. Liczy się dla nas każda złotówka.

Dofinansowanie
Jednorazowo Miesicznie

Waluta

Kwota

Waluta

Kwota






Przypomnij mi hasło
Nie masz konta? Załóż sobie
Burzliwa historia Pałacu Saskiego Drukuj E-mail
PAP  Nauka w Polsce   
Historia własności gruntów, na którym stał warszawski Pałac Saski jest bardzo zawiła i niemniej emocjonująca niż kwestia jego odbudowy.
„Grunty te były dzielone, dzierżawione, a przez pewien okres nawet uznano ich eksterytorialność. Najciekawsze jest, że decydującą rolę w ich uporządkowaniu odegrali zaborcy z Prus” – mówi Ryszard Cędrowski, archeolog kierujący pracami badawczymi.
PRAWO WŁASNOŚCI PAŁACU SASKIEGO

Pomocne przy tych ustaleniach okazały się badania źródłowe z lat 70-tych prowadzone przez historyka A. Sokołowską, na które powołuje się Ryszard Cędrowski oraz końcowe prace archeologiczne. Te ostatnie skoncentrowane były na odcinku tuż przed Grobem Nieznanego Żołnierza, pomiędzy obydwoma skrzydłami nieistniejącego pałacu – na dawnym dziedzińcu. Jest to miejsce, gdzie doskonale zachował się układ warstw.

„Chronologicznie, najstarszymi znaleziskami są dwa przedmioty krzemienne z epoki kamienia. Młodsze od nich są jamy osadnicze, z których sześć zawiera resztki palenisk. Datowanie tych obiektów oraz określenie ich funkcji sprawia duży problem, ze względu na brak materiału zabytkowego. Być może było one użytkowane już we wczesnym średniowieczu” – zastanawia się Cędrowski.

„Warstwa, która ścina górną część jam, stanowi pozostałość po działalności rolniczej na tym terenie. Istaniała tu rola, na której wysiewano jęczmień, pszenicę lub żyto” – wyjaśnia archeolog, szkicując przekrój przez warstwy i wskazując ślady po intensywnej orce z XVI i początku XVII w.

Nie rodzaj zboża jest tu jednak najistotniejszy, a prawo własności. W 1526 roku Księstwo Mazowieckie zostało inkorporowane do Królestwa rządzonego wówczas przez Zygmunta Starego. „Tym samym grunty, na których w przyszłości powstanie Pałac Saski zostały włączone do Dóbr Starościńskich. Dobra to rodzaj ziem należących do Skarbu Rzeczpospolitej. Było ich wówczas dużo w okolicach Warszawy i Pragi. Grunty te miały dostarczać jadła na królewski stół i jednocześnie przynosić dochody. W przypadku omawianych, zajmowały one ziemie mniej więcej od Krakowskiego Przedmieścia aż po dzisiejszą ulicę Karolkową na Woli i w pasie od Świętokrzyskiej do Senatorskiej” – zakreśla obszar na odbitce mapy z 1713 roku Cędrowski.

TEREN EKSTERYTORIALNY W WARSZAWIE

Kolejni władcy dzielili i wynajmowali omawiane grunty – stworzył się z tego duży mętlik, który próbują opanować naukowcy. „Jak wcześniej wspomniałem nie była to własność królewska, a jedynie użytkowana przez króla, który mógł nią dowolnie dysponować. Rozdawał ją, ale kolejni dzierżawcy musieli płacić podatki, czynsze. Były od tego wyjątki – działki, ogrody obdarowane immunitetem, jak np. w przypadku duchowieństwa. Stawały się własnością kościelną i nie podlegały Staroście" - tłumaczy Cędrowski. Jego zdaniem, drugą godną zauważenia kwestią była dowolność dysponowania dzierżawionymi gruntami. Osoba posiadająca prawo użytkowania gruntów, z punktu widzenia prawa wciąż należących do Skarbu Rzeczpospolitej, mogła przekazywać je dalej – sprzedawać, zapisywać innej osobie. To, według Cędrowskiego, miało spowodować dziwną sytuację w kolejnym wieku.

Interesujący nas kawałek ziemi przechodził z rąk do rąk. Na początku XVII wieku został nadany któremuś z Firlejów. „Z pewnością był to ród wielce zasłużony dla Polski – wydał na świat wojewodów, kasztelanów, podskarbich. Niestety nie wiemy, któremu przypadła na własność działka” – rozkłada ręce archeolog.

Od 1662 roku, właścicielem był już Jan Andrzej Morsztyn, ceniony poeta i zamożny polityk, który postawił sobie w tym miejscu pałac. Następnie budowla i grunty zostały przejęte przez panujących w Polsce Augusta II i Augusta III z dynastii Wettinów. „I tu się stało coś ciekawego: po śmierci Augusta III praw własności wcale nie przejął kolejny król – Stanisław August Poniatowski; zgodnie z prawem należały do potomka Augusta III - Fryderyka Augusta, ówczesnego elektora Saksonii. Wtedy grunty uzyskały status eksterytorialności, a w pałacu mieściła się Ambasada Saska. Taka sytuacja trwała aż do 1797 roku” – objaśnia Cędrowski.

Po dokonaniu ostatniego z zaborów, majątek przejął Skarb Pruski, regulując tym samym prawo własności aż do czasów współczesnych. „W XIX wieku, za czasów Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, majątek pruski przeszedł na własność Skarbu Polskiego, stając się własnością państwową. Dlatego też w Pałacu Saskim w 20-leciu międzywojennym mógł się mieścić bez przeszkód Sztab Główny Wojska Polskiego” –opowiada badacz.

PRACE ARCHEOLOGICZNE NA UKOŃCZENIU

Odtworzenie całej historii pałacu było możliwe między innymi dzięki przeprowadzonym badaniom archiwalnym oraz archeologicznym. „Wynikami naszych prac nie jestem zaskoczony. Spodziewałem się, że pod naszymi stopami znajdują się takie relikty. Zaskoczył mnie natomiast ich świetny stan zachowania oraz wspaniałe zabytki ruchome, na przykład okazała zastawa stołowa z czasów saskich. Na szczególne wyróżnienie zasługuje jednak maszkaron – głowa z piaskowca, detal architektoniczny wystroju pałacowego z początku XVIII w.” – zachwyca się Cędrowski.

Prace wykopaliskowe na terenie wkrótce odbudowanego Pałacu Saskiego zostały formalnie zakończone dwa dni przed Świętami Bożego Narodzenia w 2006 roku. Obecnie ekipa archeologów kończy prace gabinetowe. „Nadzory archeologiczne jeszcze jednak będą potrzebne. Działania budowlane pod przyszły Pałac zakładają rozkopywanie terenu, rozbiórkę murów i wykopy w celu doprowadzenia niezbędnych mediów – nad tym musi czuwać archeolog” – wyjaśnia badacz.

PAP – Nauka w Polsce, Adam Lisiecki

ko
http://www.naukapolska.pap.pl
{mos_sb_discuss:7}
 
Aktualny PageRank strony pradzieje.pl dostarcza: Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO