Jestes tutaj:   Strona g艂贸wna arrow Wiadomo艣ci archeologiczne arrow A domy zamienia艂y si臋 w grobowce...
Kacik Szajmona
Nowo艣ci wydawnicze
Dotacja Pradzieje.pl

Je艣li podobaj膮 Ci si臋 PRADZIEJE.PL i doceniasz to co robimy, wesprzyj nas. Utrzymanie serwera kosztuje dzi艣 naprawd臋 wiele. Liczy si臋 dla nas ka偶da z艂ot贸wka.

Dofinansowanie
Jednorazowo Miesi阠znie

Waluta

Kwota

Waluta

Kwota






Przypomnij mi has硂
Nie masz konta? Za丑 sobie
A domy zamienia艂y si臋 w grobowce... Drukuj E-mail
PAP – Nauka w Polsce   
"Domy jednego z najwi臋kszych miast m艂odszej epoki kamienia, Çatalhöyük w Turcji, w ko艅cowym okresie ich zamieszkiwania mog艂y zamieni膰 si臋 w grobowce" - przypuszczaj膮 polscy archeolodzy dr Arkadiusz Marciniak z Instytutu Prahistorii UAM i prof. Lech Czerniak z IAiE PAN. Argument贸w przemawiaj膮cych za t膮 teori膮 dostarczy艂y ostatnie odkrycia, poczynione w czasie wykopalisk prowadzonych przez Polak贸w.
To stanowisko archeologiczne nale偶y do najs艂ynniejszych na 艣wiecie. Miasto Çatalhöyük powsta艂o w VIII tys. przed Chr. w wyniku tzw. procesu neolityzacji. Spo艂eczno艣ci koczownicze, utrzymuj膮ce si臋 z my艣listwa i zbieractwa, stopniowo w贸wczas przechodzi艂y do gospodarki rolniczej. Dokonywa艂y udomowienia ro艣lin, zwierz膮t, zacz臋艂y prowadzi膰 偶ycie osiad艂e. Ludno艣膰 budowa艂a ju偶 wtedy du偶e wsp贸lne osady i mieszka艂a w domostwach. Towarzyszy艂y temu wielkie zmiany spo艂eczne i religijne.

Mieszka艅cy Çatalhöyük, cho膰 za艂o偶yli osad臋, zachowali w du偶ym stopniu dawny spos贸b zdobywania po偶ywienia. „Przej艣cie na osiad艂y tryb 偶ycia nie by艂 r贸wnoznaczny z pocz膮tkiem upraw roli i hodowli zwierz膮t udomowionych. To nast膮pi艂o znacznie p贸藕niej.

Przynajmniej przez 800-900 lat mieszka艅cy Çatalhöyük byli w takim samym stopniu 艂owcami-zbieraczami, co rolnikami. O pocz膮tkach rozwini臋tego rolnictwa w tym rejonie mo偶emy m贸wi膰 dopiero ok. 6600/6500 lat przed Chr.” – opowiada dr Marciniak.

SZACOWNI ZMARLI PO S膭SIEDZKU

Polski archeolog wraz z ekip膮 odkopali pozosta艂o艣ci domu, datowanego na 6500-6000 lat przed Chr. Ku ich zdumieniu, w domu natrafili na komor臋 grobow膮 z pozosta艂o艣ciami kostnymi co najmniej 9 osobnik贸w,  g艂贸wnie kobiet i dzieci. Opr贸cz ko艣ci znale藕li tak偶e gips.

„Zmar艂ych - lub ich szcz膮tki zebrane z innego miejsca - sk艂adano na pod艂odze domu przynajmniej dwukrotnie. Ka偶dy taki akt ko艅czy艂 si臋 przykrywaniem ich warstw膮 gipsu, jakby w akcie zapiecz臋towywania” – opisuje znalezisko naukowiec.

Najbardziej efektownym i interesuj膮cym odkryciem okaza艂a si臋 instalacja wykonana z bukranionu (czaszka i rogi byka) i szkieletu m艂odej kobiety.

„Obydwa elementy zosta艂y u艂o偶one na pod艂odze pomieszczenia, znajduj膮cego si臋 przy niewielkiej platformie przylegaj膮cej do jej zachodniej 艣ciany. Analiza stratygrafii wskazuje, 偶e platforma (wykonana z ceg艂y mu艂owej, a nast臋pnie pokryta gipsem) zosta艂a postawiona w pomieszczeniu w trakcie przebudowy komory" - informuje archeolog.

"Zar贸wno platform臋, jak i przylegaj膮c膮 do niej instalacj臋 pokryto t膮 sam膮 warstw膮 tynku. Wygl膮da na to, 偶e symboliczny akt, nawi膮zuj膮cy w pewien spos贸b do wcze艣niejszych praktyk ceremonialnych, mia艂 na celu przekszta艂cenie tego pomieszczenia (prawdopodobnie o charakterze mieszkalnym) w komor臋 grobow膮, maj膮c膮  du偶e znaczenie” – uwa偶a naukowiec.

Pod pod艂og膮, tu偶 przy wej艣ciu do komory, znaleziono z艂o偶one w spos贸b intencjonalny ko艣ci zwierz膮t, owcy, kozy i byd艂a. By膰 mo偶e by艂a to tzw. ofiara zak艂adzinowa. „Taka ofiara jest zrytualizowanym zabiegiem, zwi膮zanym z rozpocz臋ciem stawiania  budowli spo艂ecznie znacz膮cej. Sk艂adano w贸wczas przedmioty, kt贸re grupa uznawa艂a w danym momencie za symbolicznie wa偶ne dla sukcesu takiego przedsi臋wzi臋cia. By膰 mo偶e ofiar臋 zak艂adzinow膮 nale偶y wi膮za膰 z przekszta艂ceniem domu w grobowiec” – m贸wi dr Marciniak.

Znalezienie szcz膮tk贸w zmar艂ych w pomieszczeniu mieszkalnym wcale nie jest zaskakuj膮ce. „Taki zwyczaj by艂 powszechny w Çatalhöyük. Przodk贸w jednak chowano pod pod艂og膮 dom贸w, a w odkrytym przez nas pomieszczeniu szcz膮tki ludzkie znajduj膮 si臋 na pod艂odze” – t艂umaczy dr Marciniak.

Czy po takich przekszta艂ceniach mieszka艅cy pozostawali nadal w tym w domu? „Wydaje si臋, 偶e niekt贸re pomieszczenia domowe mog艂y nadal zachowa膰 swoje funkcje mieszkalne. Mo偶na powiedzie膰, ze przodkowie +zamieszkiwali+ z nimi, zaraz za 艣cian膮” – dodaje.

Mo偶na sobie zada膰 pytanie, dlaczego dosz艂o do zaprzestania tradycji chowania zmar艂ych pod pod艂og膮.

„Wydaje si臋, 偶e znaczenie wcze艣niejszych praktyk, kt贸re by艂y odtwarzane literalnie przez pokolenia, w celu zapewnienia stabilno艣ci grupy, zosta艂o zapomniane" - uwa偶a naukowiec.

Jak opowiada, pod koniec okresu zamieszkiwania Çatalhöyük domostwo sta艂o si臋 podstawow膮 jednostk膮  organizacji spo艂ecznej. 呕ycie codzienne by艂o ju偶 du偶o mniej zrytualizowane ni偶 w poprzednim okresie. Pewne strz臋py dawnych tradycji wprawdzie przetrwa艂y, ale nie umiano ich wykorzystywa膰 w sp贸jny spos贸b, zgodnie z ich oryginalnym przeznaczeniem i znaczeniem. St膮d wra偶enie pewnego chaosu i zamieszania, kt贸re w rezultacie doprowadzi艂o do opuszczenia osady przez jej mieszka艅c贸w” - przypuszcza archeolog.

GROBOWCE I D艁UGIE DOMY

Sytuacja w przebadanym obiekcie wskazuje zatem na to, 偶e dom przekszta艂cono w grobowiec, w co艣 w rodzaju domu zmar艂ych.

Dr Marciniak uwa偶a, 偶e taki proces by艂 typowy dla  neolitu Europy 艢rodkowej.

„Istniej膮 podobie艅stwa mi臋dzy wcze艣niejszymi d艂ugimi domami, a p贸藕niejszymi grobowcami megalitycznymi. D艂ugi dom we wczesnym neolicie stanowi艂 jeden z podstawowych +zasob贸w+ umo偶liwiaj膮cych budowanie to偶samo艣ci wczesnych rolnik贸w. Okre艣la艂 wi臋zi i zale偶no艣ci mi臋dzy lud藕mi, by艂 czym艣 znacznie wa偶niejszym ni偶 miejscem schronienia i mieszkania. W ci膮gu kilkuset stuleci to znaczenie zanika艂o, a偶 d艂ugi dom sta艂 si臋 zwyk艂ym budynkiem mieszkalnym - co obserwujemy te偶 w Polsce, na przyk艂ad w osadach w Brze艣ciu Kujawskim lub Os艂onkach” – m贸wi archeolog.

Grobowce mia艂y si臋 sta膰 miejscami konsoliduj膮cymi spo艂eczno艣膰. „W tym momencie referencyjnego charakteru zacz臋艂y nabiera膰 na przyk艂ad d艂ugie grobowce kujawskie. Formalnie by艂y podobne do dom贸w, ich znaczenie odnosi艂o si臋 do wcze艣niejszego znaczenia przypisywanego domowi. Grobowiec sta艂 si臋 +domem+. Zapewnia艂 stabilno艣膰 i kontynuacj臋 w warunkach rozproszenia cz艂onk贸w wsp贸lnoty, mia艂 wi臋c charakter integruj膮cy” – dodaje.

Wed艂ug dr Marciniaka, sytuacja taka jednak nie trwa艂a d艂ugo.

„Z czasem ta rola grobowca zanika艂a, wraz z tym, jak coraz odleglejsze stawa艂y si臋 jego zwi膮zki z poprzedzaj膮cym go domem. Kolejne pokolenia budowa艂y grobowce, sk艂ada艂y zamar艂ych i dary dla przodk贸w, wypracowywa艂y now膮 wsp贸ln膮 tradycj臋, kt贸re zasadza艂a si臋 na wsp贸lnym do艣wiadczeniu” – m贸wi.

„P贸藕niej te porzucone grobowce, maj膮ce charakterystyczne formy terenowe, mog艂y ponownie nabra膰 istotnego znaczenia, ale ju偶 innego ni偶 poprzednio - odnosz膮cego si臋 do odleg艂ej przesz艂o艣ci. Sekwencja ta pokazuje, 偶e pewne idee z pocz膮tk贸w neolitu by艂y ci膮gle reprodukowane, aczkolwiek w coraz bardziej zmodyfikowanej formie” – dodaje archeolog.

Stanowisko Çatalhöyük znajduje si臋 niedaleko Konya, miasta w po艂udniowej cz臋艣ci Turcji. Mieszka艅cy tej osady budowali domy stykaj膮ce si臋 ze sob膮 艣cianami i tworz膮ce zwart膮 konstrukcj臋. W wi臋kszo艣ci z nich nie by艂o drzwi, a jedyne wej艣cie prowadzi艂o przez otw贸r w dachu.

„Taki dost臋p do pomieszcze艅 mo偶e budzi膰 w nas zdziwienie, ale nie jest on a偶 tak niezwyk艂y dla mieszka艅c贸w ubogich wiosek dzisiejszej Anatolii, a zw艂aszcza Iranu czy Afganistanu. Dla nich dach jest nadal wa偶nym miejscem. Tam toczy si臋 偶ycie towarzyskie i trzymane s膮 zwierz臋ta domowe” – przypomina dr Marciniak.

Stanowisko to po raz pierwszy by艂o badane w pierwszej po艂owie lat 60. Prace archeologiczne, w kt贸rych bierze udzia艂 tak偶e polska ekspedycja, zosta艂y wznowione w 1993 roku.

PAP – Nauka w Polsce, Adam Lisiecki

reo
{mos_sb_discuss:7}

 
Aktualny PageRank strony pradzieje.pl dostarcza: Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO