Rozmowy o kamiennych babach - nowe fakty
PAP - Nauka w Polsce, Adam Lisiecki   
Kamienne baby odkrywane na dawnych ziemiach pruskich pochodzą najpewniej z X-XII wieku, niewątpliwie związane były z pogańskimi obrzędami.
Jaką rolę odgrywały w życiu Prusów, czyje wizerunki zostały na nich utrwalone i co mają wspólnego z babami ukraińskimi? Na te pytanie próbowali odpowiedzieć historycy, archeolodzy, kulturoznawcy, historycy sztuki oraz filozofowie zebrani na konferencji "Pruskie baby kamienne - fenomen kulturowy czy europejska codzienność?". Interdyscyplinarne spotkanie odbyło się w Węgorzewie, w dniach 4-5 października.
Owe tajemnicze posągi, a znanych jest 21 bab, rzeźbiono w Prusach we wczesnym średniowieczu między X a XII w. Są to antropomorficzne rzeźby - wbrew nazwie - najczęściej przedstawiające uzbrojonych, wąsatych lub brodatych mężczyzn, często w prawej dłoni trzymających róg.

"Do tej pory funkcjonowały dwie koncepcje do czego mógł służyć ów róg: albo był naczyniem do picia, albo trąbką - sygnałówką. Obie te funkcje występują m.in. na kartach skandynawskiej +Eddy poetyckiej+. Ostatecznie należy przyjmować, że jest to rytualne naczynie" - wyjaśnia Jerzy Marek Łapo, archeolog, organizator spotkania.

ODKRYCIE Z POGANÓWKA

Według naukowców kamienne baby były ściśle związane z pogańskimi obrzędami. "Być może stały niegdyś w świętych gajach. Jeszcze dzisiaj nie można rozstrzygnąć, czy były to pomniki stawiane bóstwom czy też zasłużonym i wyróżniającym się osobom, być może poległych na obczyźnie, wodzom lub pogańskim kapłanom, którzy mogli ułatwiać np. kontakty między bóstwami a śmiertelnikami. Niewątpliwie związane były ze światem sacrum" - mówi J.M.Łapo.

Tym samym negatywnie zweryfikowano tezę o wykonywaniu bab w późnym średniowieczu, czy to jako posągów saracenów, czy też obiektów pokutnych. Przyczyniły się do tego opinie historyka sztuki Anny Błażejewskiej z UMK w Toruniu, historyka osadnictwa Grzegorza Białuńskiego z UWM w Olsztynie oraz bronioznawcy Krzysztofa Rybki z UMK, a także tegoroczne odkrycie kamiennej baby w Poganówku .

To pierwszy przypadek odkrycia antropomorficznego posągu wraz z kontekstem archeologicznym datowanym na wiek X-XII.

"Niemniej bez odpowiedzi pozostało np. pytanie o to, czy Krzyżacy wykorzystywali +wtórnie+ pruskie posągi, gdyż pierwszej wzmianki pisanej o babie z Mózgowa/Laseczna można dopatrywać się w dokumencie z 1401 r. Określono ją jako +święty kamień+. Zaskakujące jest to, iż w chrześcijańskich zapiskach obiekt z czasów pogańskich zapisany jest jako +święty+" - zastanawia się J.M. Łapo.

UKRAIŃSKIE BABY

Ludzkie postacie z rogami w dłoniach były rzeźbione nie tylko na terenie dzisiejszego województwa warmińsko - mazurskiego. W różnych okresach, w nieraz bardzo odległych zakątkach Euro-Azji, związane były z lokalnymi obyczajami religijnymi i pogrzebowymi. "Na stepach Ukrainy bywały faktyczne kobietami - stąd nazwa +'kamiennyje baby+. Najprawdopodobniej w wielu miejscach idee wznoszenia tego typu rzeźb były niezależne od siebie, choć na obecnym etapie badań w Prusach, nie można wykluczać jakiś wpływów kulturowych i religijnych płynących we wczesnym średniowieczu ze Wschodu, nawet bardzo dalekiego, sięgającego aż Syberii" - przypuszcza naukowiec.

Uczestnicy konferencji byli zgodni, iż to w zasadzie początek interdyscyplinarnych badań nad antropomorficzną rzeźbą kamienną w Prusach.

"Teksty wygłoszonych referatów zostały złożone do druku i jeszcze tej zimy każdy miłośnik przeszłości będzie mógł szczegółowo zapoznać się z wynikami najnowszych badań, a może też sam odkryć tajemnicę przeznaczenia pruskich bab kamiennych" - zachęca J.M. Łapo.

PAP - Nauka w Polsce, Adam Lisiecki

kap
http://www.naukapolska.pap.pl
{mos_sb_discuss:7}