Jestes tutaj:   Strona g艂贸wna arrow S艂owniczek
Kacik Szajmona
Nowo艣ci wydawnicze
Dotacja Pradzieje.pl

Je艣li podobaj膮 Ci si臋 PRADZIEJE.PL i doceniasz to co robimy, wesprzyj nas. Utrzymanie serwera kosztuje dzi艣 naprawd臋 wiele. Liczy si臋 dla nas ka偶da z艂ot贸wka.

Dofinansowanie
Jednorazowo Miesi阠znie

Waluta

Kwota

Waluta

Kwota






Przypomnij mi has硂
Nie masz konta? Za丑 sobie

Terminologia archeologiczna


Wszystkie | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | Inne


G

Tutaj jest 52 pozycji w s硂wniku.
Stron: 1 2 3

TerminDefinicja
GalindowieGALINDOWIE, plemi臋 zachodnioba艂tyjskie wymienione w XIII w. przez krzy偶ackiego kronikarza Piotra z Dusburga i lokalizowane w zach. cz臋艣ci Pojezierza Mazurskiego. Galindowie s膮 powszechnie kojarzeni z ludem Galindai, wspomnianym przez Klaudiusza Ptolemeusza, a 艂膮czonym z wielkim skupiskiem stanowisk archeol. z I w. p.n.e.–IV w. n.e. na Pojezierzu Mr膮gowskim i w Krainie Wielkich Jezior. Pozostawili po sobie liczne rozleg艂e cmentarzyska z bogatym wyposa偶eniem grobowym, obejmuj膮cym m.in. liczne przedmioty pochodz膮ce z cesarstwa rzym. (fibule, monety). Niew膮tpliwie dobrze rozwini臋te kontakty ze 艣wiatem 艣r贸dziemnomor. by艂y zwi膮zane (podobnie jak w przypadku Est贸w) z handlem bursztynem, wydobywanym z miejscowych z艂贸偶. Materia艂y archeol. wskazuj膮, 偶e w V w. za艂ama艂o si臋 osadnictwo, zapewne wskutek migracji cz臋艣ci Galind贸w na pd. Europy, razem z plemionami germa艅skimi. 殴r贸d艂a pisane z P艂w. Iberyjskiego sugeruj膮, 偶e Galindowie towarzyszyli Gotom w ich w臋dr贸wce do Hiszpanii. W VI w. na Pojezierzu Mr膮gowskim pojawi艂o si臋 specyficzne ugrupowanie kulturowe, kt贸re ze wzgl臋du na nagromadzenie element贸w interregionalnych (zapinki p艂ytkowe, okucia pasa z ornamentem tzw. schodkowym, ceramika zdobiona odciskami stempli), mo偶na uzna膰 za 艣lad powrotu do ojczyzny cz臋艣ci tych Galind贸w, kt贸rzy wcze艣niej wzi臋li udzia艂 w w臋dr贸wkach German贸w. W ko艅cu VII w. te specyficzne cechy zanikaj膮 i kultura Galind贸w przyjmuje model typowy dla pozosta艂ych lud贸w zachodnioba艂tyjskich. W XII w. najazdy Ja膰wing贸w i Polan doprowadzaj膮 do rozbicia Galind贸w; do czas贸w krzy偶ackich przetrwa艂y ich tylko niewielkie skupiska. W XIII–XIV w. dawne terytorium Galind贸w stanowi艂o nie zamieszkan膮 tzw. Pusta膰 Galindzk膮, na kt贸rej osadzono mazow. ch艂op贸w (Mazur贸w), przodk贸w mazurskiej ludno艣ci Prus.
Komentarze: Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA
 
GermanieGERMANIE, Germanowie, grupa lud贸w indoeur. wyodr臋bniona na prze艂. II i I tysi膮cl. p.n.e. na terenie P艂w. Jutlandzkiego, Szlezwika-Holsztynu, wysp du艅. i pd. Skandynawii; z tego centrum Germanie rozpocz臋li ekspansj臋 na pn. (Skandynawia) i pd. (Germania). Germanie zachodni dotarli do Renu i g贸rnego Dunaju — szczepy: Ingweon贸w nad M. P贸艂nocnym (plemiona Angl贸w, Waryn贸w, Fryz贸w), Istewon贸w pomi臋dzy Renem i Wezer膮 (plemiona Bataw贸w, Cherusk贸w, Ubi贸w i in.) oraz Herminon贸w nad Dunajem i w dorzeczu 艁aby (plemiona Swew贸w, Markoman贸w, Kwad贸w, Longobard贸w i in.). Germanie wschodni: Goci, Gepidowie, Wandalowie i in. dotarli a偶 do wybrze偶y M. Czarnego. Pierwsze kontakty German贸w z Rzymianami zacz臋艂y si臋 w ko艅cu II w. p.n.e.; nap贸r Cymbr贸w i Teuton贸w na pn. Itali臋 powstrzyma艂 102–101 p.n.e. Mariusz. W I w. p.n.e. Germanie zaj臋li 艣rodk. Europ臋 i toczyli walki z Rzymianami, kt贸rzy d膮偶yli do opanowania obszaru mi臋dzy Renem a 艁ab膮 — zako艅czone zwyci臋stwem w 9 r. n.e. Arminiusza w Lesie Teutoburskim; w I i II w. n.e. Rzymianie urz膮dzali wyprawy przeciw Germanom, bez wi臋kszych sukces贸w; stosuj膮c polityk臋 intryg i przekupstwa, zdo艂ali jednak narzuci膰 swoje zwierzchnictwo pogranicznym plemionom Fryz贸w, Bataw贸w, Cherusk贸w, Markoman贸w i in. D艂ugotrwa艂e s膮siedztwo Rzymu wp艂yn臋艂o u German贸w na rozw贸j gosp., spo艂. i kult., co przejawi艂o si臋 w przejmowaniu wielu zdobyczy cywilizacji antycznej. W III–IV w. zacz臋艂y si臋 kszta艂towa膰 trwalsze zwi膮zki plemienne Frank贸w, Aleman贸w, Sas贸w, Longobard贸w. W I w. n.e. ze Skandynawii wyruszy艂y na pd.-wsch. dalsze plemiona, okre艣lane mianem German贸w wschodnich. Z pd. wybrze偶y M. Ba艂tyckiego skierowa艂y si臋 one g艂. ku M. Czarnemu, gdzie najpot臋偶niejsi z nich, Goci, stworzyli w III w. silny zwi膮zek plemienny, zagra偶aj膮cy granicom rzym. (napadali na prow. naddunajskie). Rosn膮cy nap贸r German贸w zmusza艂 Rzymian do osiedlania ich na terenach pogranicznych i przyjmowania do armii. W ko艅cu IV w. nacisk Hun贸w zmusi艂 Got贸w, a potem i innych German贸w do nowych, uwie艅czonych powodzeniem pr贸b prze艂amania granic rzym.; wielkie w臋dr贸wki lud贸w germ. doprowadzi艂y do stopniowego osiedlania si臋 ich na terytorium imperium rzym. i zak艂adania niezale偶nych kr贸lestw, m.in.: Wandal贸w w Afryce, Swew贸w i Wizygot贸w w Hiszpanii, Frank贸w i Burgund贸w w Galii, Ostrogot贸w i Longobard贸w w Italii, Angl贸w, Sas贸w i Jut贸w w Brytanii; poza Brytani膮, gdzie naje藕d藕cy stworzyli podstawy etniczne narodu ang., wi臋kszo艣膰 tych lud贸w uleg艂a asymilacji z ludno艣ci膮 miejscow膮; natomiast plemiona zajmuj膮ce tereny mi臋dzy Renem i 艁ab膮, zjednoczone w VI–VIII w. przez Frank贸w, stworzy艂y z czasem nar贸d niem.; zr贸偶nicowanie polityczne German贸w p贸艂nocnych doprowadzi艂o do wytworzenia si臋 w Skandynawii narod贸w: du艅., szwedz. i norweskiego. Archeologia. Za prakolebk臋 German贸w uchodzi Skandynawia, sk膮d ju偶 w I tysi膮cl. p.n.e. wyruszy艂y na po艂udnie pierwsze grupy ludno艣ci. Powszechnie za germ. uznaje si臋 kultur臋 jastorfsk膮, kt贸ra od VIII w. p.n.e. zajmowa艂a pn. i 艣rodk. Niemcy, pd. Jutlandi臋, Pomorze Zach. i zach. cz臋艣膰 Dolnego 艢l膮ska. Dyskusyjna jest przynale偶no艣膰 do German贸w ludno艣ci kultury wejherowsko-krotoszy艅skiej na Pomorzu Gda艅. i w Wielkopolsce. Ok. 200 p.n.e. wielka fala migracji germ. obj臋艂a niemal ca艂膮 艣rodk. i pd.-wsch. Europ臋, a偶 po 艣rodk. Dniestr (kultura Poiene艧ti-艁ukasz贸wka). Po艂膮czenie miejscowych tradycji z kulturowymi w膮tkami jastorfskimi i latenizacj膮, doprowadzi艂o do powstania nowych kultur archeol. (m.in. kultury przeworskiej i oksywskiej). W pocz膮tkach okresu wp艂yw贸w rzymskich Germanie tworzyli w Skandynawii i 艣rodk. Europie (wraz z dorzeczami Wis艂y i g贸rnego Dniestru) wsp贸lnot臋 kulturow膮 o jednolitym modelu gosp. i spo艂. (tzw. demokracja wojenna). Kultura German贸w podlega艂a silnym wp艂ywom cesarstwa rzymskiego. Na uzbrojeniu rzym. by艂a wzorowana germ. bro艅 (np. kr贸tki miecz na艣laduj膮cy rzym. gladius); str贸j m臋偶czyzn i kobiet kopiowa艂 ubi贸r rzymski. Germa艅skie elity usi艂owa艂y nawet na艣ladowa膰 tryb 偶ycia rzym. nobil贸w, czego 艣ladem s膮 m.in. zestawy naczy艅 do picia wina wyst臋puj膮ce w tzw. grobach ksi膮偶臋cych (Hoby, Lubieszewo, 艁臋g Piekarski). Na pocz. III w. ekspansja Got贸w i sprzymierzonych z nimi mniejszych plemion wschodniogerm. obj臋艂a stepy nadczarnomor. i ziemie nad dolnym Dunajem (formowanie si臋 kultury czerniachowskiej). W okresie w臋dr贸wek lud贸w rozpocz膮艂 si臋 ruch German贸w na pd. i zach贸d. Do ko艅ca V w. Germanie opu艣cili dorzecze Wis艂y (zanik kultury przeworskiej), za艣 w VI w. pd. wybrze偶a M. Ba艂tyckiego, dorzecze 艁aby i obszary naddunajskie. We wsch. i 艣rodk. Europie pozosta艂y w贸wczas tylko niewielkie i izolowane grupy germ. (np. Goci na Krymie). W zach. i pd.-zach. Europie Germanie utworzyli kilka pa艅stw stanowi膮cych syntez臋 tradycji prowincjonalnorzymskich i „barbarzy艅skich”. W Skandynawii uformowa艂a si臋 w VIII w. oryginalna kultura wiki艅ska, oddzia艂uj膮ca silnie m.in. na kultur臋 S艂owian zachodnich. Religia. System wierze艅 politeistycznych German贸w jest znany m.in. z przekaz贸w Tacyta (Germania), literatury staronord., znalezisk archeol. oraz 艣redniow. i p贸藕niejszych wierze艅 ludowych. Bogowie wyst臋powali w nich jako dawcy wszelkich d贸br i obro艅cy ludzi. W religii p贸艂nocnych German贸w rozr贸偶niano 2 rody bog贸w: Az贸w (Odyn, Thor, Tyr, Baldr, Hajmdal), zwi膮zanych z organizacj膮 spo艂.-polit., i Wan贸w (Frejr, Nj枚rdhr, Freja) — z wegetacj膮 w przyrodzie i p艂odno艣ci膮. G艂贸wne b贸stwa zachodnich German贸w to Wodan (nordycki Odyn), Donar (Thor), Ziu (Tyr), Freja. Bogowie, jakkolwiek pot臋偶ni, nie byli wszechmocni ani wieczni (ragnarok) i jak ludzie podlegali przeznaczeniu (norny). Opr贸cz 艣wiata bog贸w istnia艂 r贸wnie偶 艣wiat duch贸w i demon贸w (elfy, koboldy, niksy, trolle, fylgie i walkirie), przychylnych lub wrogich ludziom. Wol臋 bog贸w usi艂owano bada膰 za pomoc膮 wr贸偶b. 艢wiat, wg nord. kosmogonii, powsta艂 z cia艂a olbrzyma Imira; jesion Igdrasil by艂 podpor膮 ziemi, wyobra偶anej jako tarcza i otoczonej oceanem. Z pni drzew stworzyli bogowie pierwsz膮 par臋 ludzi: Askra i Embl臋 i umie艣cili ich w Midgardzie. Religia stanowi艂a u German贸w jeden z czynnik贸w 偶ycia spo艂.-polit.; funkcje kultowe spe艂nia艂 naczelnik plemienia (kap艂an贸w nie znano); miejscami kultu by艂y 艣wi臋te gaje, g贸ry, 藕r贸d艂a i kamienie; 艣wi膮tynie pojawi艂y si臋 dopiero w okresie wp艂yw贸w rzymskich. 艢wi臋ta germ., zwi膮zane z rokiem roln., czczono ofiar膮 ze zwierz膮t i p艂od贸w rolnych, wsp贸ln膮 uczt膮 ku czci bog贸w oraz zmar艂ych (Jul). Germanie wierzyli w 偶ycie pozagrobowe na wz贸r ziemskiego, st膮d bogate wyposa偶enie grobu — domu zmar艂ego; p贸藕niej powsta艂o wyobra偶enie Hel i Walhalli. Z religii German贸w, zanikaj膮cych w miar臋 szerzenia si臋 chrystianizmu (IV–XI w.), pozosta艂o wiele 艣lad贸w w niem. i skand. wierzeniach ludowych.
Komentarze: Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA
 
GLIPTYKAGLIPTYKA [gr.], sztuka rze藕bienia — rytowanie i r偶ni臋cie szlachetnych i p贸艂szlachetnych kamieni (gemma) — znana w III tysi膮cl. p.n.e. w Mezopotamii; wysoki poziom artyst. osi膮gn臋艂a w II tysi膮cl. p.n.e. w kr臋gu kultury egejskiej (Kreta, Mykeny); rozkwit w VI w. p.n.e. w Grecji oraz w okresie hellenistycznym i rzym.; we wczesnym 艣redniowieczu by艂y u偶ywane g艂. gemmy antyczne (zdobi膮ce przedmioty kultu, pier艣cienie biskupie); w czasach nowo偶. rozkwit gliptyki w okresie renesansu (Florencja, Rzym, Mediolan), ponownie — w okresie klasycyzmu (XVIII i XIX w.), w zwi膮zku z zainteresowaniem sztuk膮 antyczn膮; g艂. zbiory gliptyki: Biblioteka Nar. w Pary偶u, Ermita偶 w Petersburgu, Galeria Uffizi we Florencji
Komentarze: Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA
 
GociGOCI, Gotowie, lud wschodniogerm. przyby艂y z g艂. fal膮 German贸w ze Skandynawii (prawdopodobnie od nich pochodzi nazwa wyspy Gotlandia na M. Ba艂tyckim) do 艣rodk. Europy; w III w. osiedli nad M. Czarnym; w tym czasie podzielili si臋 na Ostrogot贸w (Goci wschodni) i Wizygot贸w (Goci zachodni). Archeologia. Za najwcze艣niejszy, uchwytny archeol. 艣lad Got贸w jest uznawana kultura wielbarska, kt贸ra w pocz膮tkach okresu wp艂yw贸w rzymskich uformowa艂a si臋 na Pomorzu Gda艅skim; w kulturze tej jest czytelna obecno艣膰 element贸w skand. (np. kr臋gi kam.), co jest zbie偶ne z przekazan膮 przez Jordanesa tradycj膮 plemienn膮, wg kt贸rej Goci mieli pochodzi膰 ze Skandynawii. Nast臋puj膮ce na prze艂. II i III w. rozszerzenie si臋 zasi臋gu kultury wielbarskiej na Mazowszu i Podlasiu jest interpretowane jako 艣lad w臋dr贸wki Got贸w i sprzymierzonych z nimi plemion wschodniogerm. nad M. Czarne i nad dolny Dunaj. Formuj膮ca si臋 kultura czerniachowska jest 艂膮czona przede wszystkim z Ostrogotami, a kultura Sintana de Mure艧, wyst臋puj膮ca w Siedmiogrodzie i pd. Karpatach, z Wizygotami. Najazdy Hun贸w u schy艂ku IV i w V w. wypar艂y Got贸w z dotychczasowych siedzib, 藕r贸d艂a archeol. nie daj膮 jednak podstaw do prze艣ledzenia ich dalszej w臋dr贸wki. Dopiero z ostatecznych siedzib obu od艂am贸w Got贸w: z Hiszpanii (Wizygoci) i z Italii (Ostrogoci) s膮 znane materia艂y archeol., kt贸re mo偶na bezdyskusyjnie wi膮za膰 z Gotami. W Europie Wsch. pozosta艂a tylko niewielka grupa Got贸w, kt贸ra w g贸rach Krymu przetrwa艂a a偶 do podboju tur. w XV w.
Komentarze: Nowa encyklopedia powszechna PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN SA
 
Gr贸bGr贸b to intencjonalnie wykonana konstrukcja w celu z艂o偶enia cia艂a zmar艂ego lub zmar艂ych oraz wyposa偶enia.
 


Wszystkie | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | Inne


Glossary V1.5
Aktualny PageRank strony pradzieje.pl dostarcza: Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO