|
|
 |
|
Lublin wczesnośrednoiwieczny |
|
|
|
Strona 1 z 5 Wydawca: Wydawnictwo TRIO
Spis treści
Wstęp
Lublin
w okresie piastowskim nie należał do głównych ośrodków osadniczych
i miejskich. Peryferyjne położenie wycisnęło piętno na jego dziejach. W Kronice Polskiej mistrza Wincentego Kadłubka raz tylko wymieniona została nazwa
Lublina, i to w aurze antycznej legendarności (MPH sn. XI: 23). Już w czasach
kronikarza toponim ten symbolizował wschodnią rubież kraju, podobnie jak Lubusz[1]
– zachodnią (J. Banaszkiewicz
1998: 259–269). Trzeba przyznać, że w porównaniu z
szeregiem miast polskich – Krakowem, Poznaniem, Wrocławiem, czy też
Sandomierzem, historycznie bliżej związanym z Lublinem, średniowieczny Lublin nie stał się
przedmiotem szerszych dociekań naukowych, na jakie z całą pewnością zasługuje.
Nie oznacza to, że nie były tu prowadzone badania historyczne czy
archeologiczne, lecz że ich wyniki w dużej części nie doczekały się publikacji.
Jedyna jak dotąd synteza dziejów Lublina powstała bez mała przed czterdziestu
laty, na podstawie skromnego wówczas zasobu źródeł, głównie pisanych (Dzieje Lublina 1965)[2].
Wielką nadzieję wzbudziły prowadzone w
końcu lat 60. ubiegłego stulecia przez Martę Młynarską-Kaletynową pod
kierunkiem Aleksandra Gardawskiego pierwsze w Lublinie prowadzone w sposób
metodyczny wykopaliska archeologiczne (M.
Młynarska-Kaletyn [1966]1968: 79–144). Kontynuowane przez Stanisławę
Hoczyk-Siwkową, nie osiągnęły z przyczyn niezależnych od badaczki pożądanego
zakresu rozpoznania (S. Hoczyk-Siwkowa
1974: 97–113)[3].
Zdeterminowały jednak na przeszło dwadzieścia lat postrzeganie rozwoju
przestrzennego miasta. Na ukształtowanie wizji przeszłości średniowiecznego
Lublina w sposób znaczący wpłynęły także publikacje historyka Kazimierza
Myślińskiego, który podkreślał jego peryferyjny i lokalny charakter[4].
W ciągu
ostatnich kilkudziesięciu lat badania nad rozwojem Lublina prowadzone były
głównie w ramach działalności nieistniejącego obecnie Państwowego
Przedsiębiorstwa Pracownie Konserwacji Zabytków, Oddział w Lublinie. Skupione
były przede wszystkim w obszarze Starego Miasta, co wynikało z
realizowanego wówczas programu rewaloryzacji najstarszej części Lublina.
Zaowocowały szeregiem opracowań badań archeologicznych, architektonicznych i
historycznych, w znacznej części niepublikowanych. Stworzyły bogatą bazę
źródłową, która nie została, niestety, przetworzona w zbieżne ze stanem badań i
syntetyczne ujęcie dziejów miasta. Dała jednakże asumpt do powstania
szeregu publikacji o charakterze monograficznym, które w części lub w całości,
poświęcone zostały niektórym aspektom rozwoju Lublina (I. Kutyłowska 1990a; A.
Rozwałka 1997; 1999; S.
Hoczyk-Siwkowa 1999b).
Wyniki badań
ostatniego dziesięciolecia, jakkolwiek nadal wycinkowe, ukazują jednak potrzebę
weryfikacji dotychczasowych ustaleń i dopingują do podjęcia kolejnej próby
syntetycznego ujęcia dziejów przestrzennego rozwoju średniowiecznego miasta w
Lublinie.
Mamy nadzieję,
że przedstawione studium, porządkując rozproszone dotychczas wyniki badań,
rozwija jednocześnie wizję przekształceń lubelskiego ośrodka osadniczego w
okresie średniowiecza. Dla potrzeb opracowania przyjęto ramy chronologiczne
zamykające się w przedziale pomiędzy początkiem VI w., a więc zaraniem kultury
wczesnośredniowiecznej na Lubelszczyźnie, a końcem XIV stulecia, kiedy to – w
przekonaniu autorów – dobiegał końca proces tworzenia miasta lokacyjnego.
Lublin
niemalże do końca XIV w. stanowił aglomerację osadniczą zlokalizowaną na
peryferiach państwa polskiego, z kolejno dokonywanymi przemieszczeniami centrum
administracyjnego, które były dyktowane warunkami politycznymi i militarnymi, a
u kresu wspomnianego horyzontu czasowego – także gospodarczymi. Zmiana
położenia centrum determinowała dyspozycję przestrzenną, rolę i znaczenie
poszczególnych członów aglomeracji. Przemianom tym towarzyszyły także zmiany
przestrzenne i administracyjne w lokalnej organizacji Kościoła. Skutkiem tych
procesów było między innymi wykształcenie się organizmu miasta lokacyjnego,
które wpisywało się w nurt europejskich przemian gospodarczych, ustrojowych i
społecznych, zachowując przy tym cały szereg swoistych cech. Program
przestrzenny tego organizmu nie wyczerpał się niemalże do połowy XX w., bowiem
aż do tego czasu obszar nadania lokacyjnego zapewniał wystarczającą przestrzeń
dla rozwoju Lublina.
Pragniemy
zaznaczyć, że niniejsza praca nie pretenduje do miana syntezy dziejów miasta,
lecz jej celem przewodnim jest syntetyczne ukazanie jego rozwoju przestrzennego
w zakreślonych ramach czasowych. Na kształt prezentowanego opracowania złożyły
się rezultaty badań archeologicznych, historycznych, architektonicznych,
geomorfologicznych i geotechnicznych, a także działań konserwatorskich, które
realizowane były w Lublinie w ciągu ostatnich sześćdziesięciu pięciu lat.
Praca, odnosząc się do dziejów ośrodka osadniczego na przestrzeni bez mała
tysiąclecia, siłą rzeczy dotyka bogatej problematyki wiążącej się z jego
powstaniem, funkcjonowaniem i rozwojem. Autorzy opracowania, zdając sobie
sprawę ze stopnia złożoności problemu i potrzeby zaangażowania
interdyscyplinarnego zespołu badaczy w celu wyczerpującego zaprezentowania
dziejów Lublina w okresie do zakończenia procesu lokacyjnego, swą uwagę
skierowali na jeden z ważniejszych aspektów tych dziejów, jakim jest forma
ośrodka i poszczególne etapy jego rozwoju przestrzennego. W pracy nie znalazło
zatem rozwinięcia wiele niewątpliwie interesujących wątków, które mogłyby
wzbogacić naszą wiedzę o dziejach ośrodka, dotyczących na przykład problematyki
danych toponomastycznych[5]
czy też działalności lubelskich dominikanów.
<< |« start < « wstecz 1 2 3 4 5 dalej » > koniec »| >>
|
|
|
