Jestes tutaj:   Strona g艂贸wna arrow Wiadomo艣ci archeologiczne arrow Wierzenia - najwi臋ksza tajemnica prahistorii
Kacik Szajmona
Nowo艣ci wydawnicze
Dotacja Pradzieje.pl

Je艣li podobaj膮 Ci si臋 PRADZIEJE.PL i doceniasz to co robimy, wesprzyj nas. Utrzymanie serwera kosztuje dzi艣 naprawd臋 wiele. Liczy si臋 dla nas ka偶da z艂ot贸wka.

Dofinansowanie
Jednorazowo Miesi阠znie

Waluta

Kwota

Waluta

Kwota






Przypomnij mi has硂
Nie masz konta? Za丑 sobie
Wierzenia - najwi臋ksza tajemnica prahistorii Drukuj E-mail
PAP – Nauka w Polsce   
Czy uda nam si臋 kiedy艣 zrekonstruowa膰 sfer臋 wierze艅 - najwi臋ksz膮 tajemnic臋 prahistorii? Archeolodzy coraz cz臋艣ciej si臋gaj膮 w tym celu do 藕r贸de艂 etnologicznych, opisuj膮cych kultury lud贸w pierwotnych i wsp贸艂czesnych.
Wynika to z za艂o偶enia, 偶e w podobnych kontekstach powstaj膮 zbli偶one wzory wyobra偶e艅 mitycznych (np. religie lud贸w le艣nych, rolniczych, miejskich). "Ich istota jest por贸wnywalna, cho膰 s膮 one modyfikowane aktualnymi uwarunkowaniami historycznymi " – zak艂ada profesor Jacek Wo藕ny, archeolog z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, kt贸ry t臋 sfer臋 badawcz膮 nazywa archeologi膮 religii.Archeolodzy interpretuj膮 wi臋c zabytki kultury materialnej zadaj膮c pytanie: dlaczego wyst膮pi艂y one w pewnych konkretnych kontekstach sytuacyjnych? "Ten spos贸b rozumowania doskonale owocuje w badaniach religii pradziejowych. Najnowsze odkrycia zdecydowanie przesuwaj膮 wstecz pocz膮tki religii pradziejowych." – m贸wi naukowiec.
OD SZAMANIZMU DO WIERZE艃 KOSMICZNYCH

Du偶膮 grup臋 opisywanych przez etnologi臋 wierze艅 stanowi膮 religie szamanistyczne.  Przewodni膮 rol臋 odgrywa w nich szaman, po艣rednicz膮cy mi臋dzy duchami, a lud藕mi. Z okresu paleolitu pochodzi wiele przyk艂ad贸w, kt贸re mo偶na interpretowa膰 sugeruj膮c si臋 tym modelem wierze艅.

„W Atapuerca (Hiszpania) odnaleziono 艣lady nieznanych rytua艂贸w grzebalnych sprzed 300 tys. lat, z Berekhat Ram (Izrael) pochodzi najstarsza figurka antropomorficzna licz膮ca 240 tys. lat, a w Bilzingsleben (Niemcy) znaleziono pierwsze pokryte znakami ko艣ci sprzed 350 tys. lat. Na tle wielu innych odkry膰 rozpoznane s膮 najstarsze archeologiczne 艣wiadectwa wierze艅 na ziemiach polskich, takie jak g贸rnopaleolityczne zabytki ko艣ciane z jaskini Ob艂azowej (35 tys. lat p.n.e.) oraz poch贸wki wczesnomezolityczne z Mszana pow. Brodnica (8 tys.lat p.n.e.)” –  przytacza przyk艂ady prof. Wo藕ny.

Wraz z pocz膮tkami osiad艂ego trybu 偶ycia rozwin臋艂y si臋 nowe aspekty religii. „W tym kontek艣cie przywo艂a膰 mo偶na przyk艂ady 艣wi膮tynnych obserwatori贸w, kt贸re sytuowa艂y cz艂owieka w centrum ruchomego niebosk艂onu. Wiedza o charakterze sakralnym pozwala艂a przewidywa膰  zjawiska istotne dla najwcze艣niejszych rolnik贸w " - opowada profesor.

"Najwa偶niejszym odkryciem ostatnich lat w tym wzgl臋dzie jest 艣wi膮tynia z po艂udniowo-wschodniej Turcji w Gobekli Tepe sprzed prawie 12 tys. lat. Na kamieniach ustawionych w kr臋gi znajdowa艂y si臋 reliefy dzik贸w, lw贸w, ptak贸w, brakowa艂o za艣 zwierz膮t udomowionych. Z perspektywy etnologicznej by艂a to jeszcze symbolika my艣liwych i 艂owc贸w, jednak idea sanktuarium odpowiada艂a ju偶 stabilizacji osadniczej. Przypuszcza si臋, 偶e w艂a艣nie 艣wi膮tynie stanowi艂y zal膮偶ki przysz艂ych o艣rodk贸w miejskich” – dodaje. 

„Formu艂uj膮c na wz贸r etnologiczny pewne uog贸lnienia, zauwa偶ymy podobie艅stwa Gobekli Tepe do znacznie p贸藕niejszych neolitycznych obserwatori贸w 艣wi膮tynnych w Goseck (Niemcy) sprzed 7 tys. lat czy Stonehange (Anglia) sprzed 5 tys. lat, a nawet 艣wi臋tych kr臋g贸w Dak贸w w Gradistea Muncelului (Rumunia) i Got贸w w Odrach (Polska), ju偶 z epoki 偶elaza. Jaki by艂 sens ich budowy? Na to pytanie etnologicznie zorientowana archeologia odpowie, 偶e wszystkie te obiekty wskazuj膮 na typowe dla osiad艂ych spo艂eczno艣ci kulty przodk贸w oraz sakralizacj臋 ludzkiego zamieszkiwania na Ziemi” – zaznacza naukowiec.

ARCHEOLOGIA - CZAS PRZESZ艁Y ANTROPOLOGII KULTUROWEJ

W czasie swoich bada艅 prof. Wo藕ny r贸wnie偶 si臋ga艂 do 藕r贸de艂 etnologicznych. „W badaniach nad rytua艂em pogrzebowym kultur archaicznych z ziem polskich wykorzysta艂em etnologiczn膮 koncepcj臋 obrz臋d贸w przej艣cia. Rozlokowanie stos贸w cia艂opalnych, ognisk obrz臋dowych i celowo rozbitych naczy艅 kultury 艂u偶yckiej na cmentarzyskach cia艂opalnych z epoki br膮zu wskaza艂o, 偶e uczestnicy ceremonii pogrzebowych post臋powali zgodnie z pewnymi regu艂ami zachowa艅 przestrzennych, przekraczaj膮c na cmentarzyskach granic臋 pomi臋dzy sfer膮 偶ycia i 艣mierci” – przytacza pierwszy przyk艂ad.

Rozpatruj膮c z kolei symbolik臋 wody w pradziejach ziem polskich naukowiec si臋gn膮艂 do etnologicznej teorii animizacji 艣wiata. "Pozwoli艂o mi to sklasyfikowa膰 znaleziska archeologiczne z neolitu i epok metali w zespo艂y, odzwierciedlaj膮ce warto艣ci kosmologiczne wody (zdobnictwo wyrob贸w ceramicznych i metalowych), jej zwi膮zki ze 艣mierci膮 i obrz膮dkiem pogrzebowym (lokalizacja cmentarzysk nad rzekami) oraz po艣redniczenie w贸d w przyjmowaniu ofiar dla istot nadprzyrodzonych (depozyty bagienne)” – opowiada.

„W opinii Colina Renfrew i Paula Bahna (wybitni anglosascy archeolodzy – PAP), archeologia jest +czasem przesz艂ym antropologii kulturowej+, kt贸rej dziedzin臋 stanowi etnologia. Por贸wnuje ona r贸偶ne kultury na podstawie 艣wiadectw etnograficznych, w celu sformu艂owania og贸lnych zasad dotycz膮cych spo艂ecze艅stwa ludzkiego” – podsumowuje profesor Wo藕ny.

ARCHEOLOG - ETNOLOGIEM

Si臋ganie do 藕r贸de艂 etnologicznych, kt贸re s膮 „ska偶one” cywilizacj膮 tylko w niewielkim stopniu, to prawid艂owa droga dla ka偶dego archeologa. Profesor przestrzega jednak przed bezkrytycznym wykorzystywaniem tego typu 藕r贸de艂.

„W przypadku bada艅 religii pradziejowych si臋ganie do etnologii jest korzystne na poziomie teoretycznym, natomiast niebezpieczne - w sferze 藕r贸d艂owej. Formy wierze艅 religijnych lud贸w archaicznych etnologowie wyr贸偶niali bowiem cz臋sto na podstawie interpretacji zabytk贸w dokonanej przez archeolog贸w. P贸藕niej archeologowie si臋gali do monografii etnologicznych, aby zrozumie膰 swoje odkrycia i sytuacja si臋 komplikowa艂a ” – zauwa偶a.

Archeologia religii powinna si臋ga膰 do dorobku archeologicznego i religioznawczego, w kt贸rym obok etnologii znajdujemy filozofi臋, histori臋, psychologi臋, geografi臋 i fenomenologi臋. "Badania wierze艅 pradziejowych to 偶mudna interpretacja zagadnie艅 z dziej贸w kultury ludzkiej, podporz膮dkowana wielorakim kontekstom, w kt贸rych dane zjawiska wyst臋powa艂y. Etnologia przybli偶a nam niekt贸re z nich. Alternatyw膮 dla niej mo偶e by膰 te偶 antropologia historyczna, zw艂aszcza dla okres贸w p贸藕niejszych” – dodaje.

ARCHEOLOGIA RELIGII

Profesor Wo藕ny znany jest w 艣rodowisku archeolog贸w ze swych ksi膮偶ek o symbolice w pradziejach - m.in. z prac o symbolice przestrzeni miejsc grzebalnych i o symbolice wody. Sam nazywa ten temat archeologi膮 religii. Dlaczego akurat ta trudna do poznania sfera sta艂a si臋 dla niego atrakcyjnym tematem?

Jak m贸wi, dla niego niezwykle ciekawa jest otwarto艣膰 problematyki. „W 艣wietle analiz religioznawczych, znane powszechnie zabytki mog膮 nabiera膰 nowych, zaskakuj膮cych znacze艅 symbolicznych, np. narz臋dzia kamienne jako atrybuty rytualne” – podkre艣la.

„Poszczeg贸lne nurty bada艅 archeologicznych poszukuj膮 odpowiedzi na pytania dotycz膮ce organizacji spo艂ecze艅stw pradziejowych, 艣rodowiska ich egzystencji, 艣rodk贸w utrzymania, techniki, handlu i wymiany. Archeologia religii czerpie inspiracje z powy偶szych analiz, stara si臋 jednak pokaza膰, jakie systemy my艣lowe i 艣wiatopogl膮dowe kierowa艂y dzia艂aniami ludzkimi w przesz艂o艣ci” - dodaje wyra藕nie zastrzegaj膮c, 偶e zajmowanie si臋 symbolik膮 wymaga znajomo艣ci 藕r贸de艂 archeologicznych oraz wiedzy na temat teorii humanistycznych, umo偶liwiaj膮cych ich interpretacj臋.

Czy jednak uda si臋 zrekonstruowa膰 sfer臋 wierze艅, najwi臋ksz膮 tajemnic臋 prahistorii? „Je偶eli przyjmiemy za Mircea Eliade (1907-1986; wybitny rumu艅ski religioznawca – PAP), 偶e wszystko w dziejach kultury ludzkiej mog艂o by膰 hierofani膮, czyli wcieleniem sacrum, pe艂ne zrekonstruowanie dziedziny symbolicznej nie jest mo偶liwe” – odpowiada prof. Wo藕ny.

Jak podkre艣la, lepiej zak艂ada膰, teoretycznie, istnienie w pradziejach pewnych system贸w my艣lowych, a nast臋pnie weryfikowa膰 te hipotezy na podstawie wiedzy archeologicznej, j臋zykoznawczej i religioznawczej, ni偶 dopatrywa膰 si臋 w ka偶dym przedmiocie i substancji ukrytego symbolizmu, poniewa偶 mo偶e to prowadzi膰 do nadinterpretacji.

„Historia nauki wskazuje, 偶e rekonstrukcja og贸lnych struktur symboliczno-wierzeniowych w oparciu o okre艣lone teorie jest mo偶liwa" - dodaje.

"Niestety, zgodnie z za艂o偶eniami Thomasa Kuhna (1922-1996; ameryka艅ski historyk nauki i filozof – PAP), paradygmaty takie s膮 aktualne tylko do kolejnej zmiany my艣lenia naukowego. W ten spos贸b zdezaktualizowa艂y si臋 koncepcje religioznawcze nurt贸w ewolucjonizmu i marksizmu, kt贸re uwa偶a艂y, 偶e uda艂o im si臋 zrekonstruowa膰 pradzieje religii oraz rozszyfrowa膰 rzeczywisty sens archaicznych symboli. Nie mo偶na ustawa膰 w wysi艂kach ich poznawania, co zapewnia nauce d艂ugotrwa艂e i frapuj膮ce zaj臋cie” - podsumowuje  naukowiec.

PAP – Nauka w Polsce, Adam Lisiecki

reo
{mos_sb_discuss:7}

 
Aktualny PageRank strony pradzieje.pl dostarcza: Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO