|
|
 |
|
Ważne odkrycie polskich archeologów w Libiijskim Ptolemais |
|
|
|
PAP- Nauka w Polsce
|
Polscy archeolodzy, pracujący w Ptolemais w Libii, odkryli skarb rzymskich monet pochodzący z II-III wieku, o wadze około 12,5 kg. Kontekst niecodziennego znaleziska pozwolił ustalić prawdopodobną datę trzęsienia ziemi, które dotknęło Cyrenajkę w III w. n.e.
„Skarb znaleziony przez Polaków już dziś jest oceniany jako największe
odkrycie numizmatyczne w dziejach badań nad antyczną Cyrenajką” –
podkreśla uczestnik jesiennych badań Piotr Jaworski, archeolog i
numizmatyk z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
„W dotychczasowej, ponad 100-letniej, historii badań archeologicznych w Cyrenajce odkryto zaledwie kilka niewielkich skarbów monetarnych, z których żaden nie pochodził z okresu wczesno- lub środkoworzymskiego” - dodaje.
Cyrenajka to historyczna kraina we wschodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego. Tam znajduje się Ptolemais (obecnie Tolmeita), miasto założone w pierwszej połowie III w. przed Chr.
Od 2001 roku archeolodzy z IAUW prowadzą wykopaliska w centralnej części tego miasta. „Tegoroczny sezon uznać można za najobfitszy w odkrycia ze wszystkich dotychczas przeprowadzonych. Odkryliśmy m.in. ok. 10 rzeźb, warsztat produkcji lampek terakotowych, nową willę, bazylikę, no i przede wszystkim skarb monet. Wykonaliśmy też kilka tysięcy zdjęć z latawca” – wylicza Jaworski.
KLUCZ DO POZNANIA STAROŻYTNEJ EKONOMII
Monety znaleziono w ruinach jednego z badanych przez archeologów pomieszczeń o charakterze przemysłowo-usługowym. „Podejrzewamy, że skarb ten stanowił dochód wypracowany w jednym z warsztatów, a zarazem majątek jego właściciela” – zaznacza archeolog.
„Skarb w momencie znalezienia liczył 566 monet, jednak do tego należy doliczyć ponad 20 sesterców, znalezionych w pobliżu jeszcze przed jego odkryciem. Tylko 15 monet wchodzących w skład znaleziska stanowią nominały srebrne – antoniniany. Pozostałe monety to sesterce pochodzące, z dwoma wyjątkami, z mennicy rzymskiej. Wspomniane wyjątki to dwie monety – Trajana i Marka Aureliusza – wybite w mennicy Kyrene, pierwszej greckiej polis założonej w Afryce i historycznej stolicy regionu” – dodaje.
Żadna z monet wchodzących w skład skarbu nie została wybita po 249 r. n.e. Najstarsze, z początku II w., pochodzą z czasów panowania Trajana (98-117 r.), najmłodsze – z czasów Filipa Araba (244-249 r.).
Monety z II wieku noszą ślady długotrwałego obiegu, natomiast egzemplarze wybite w III wieku, ze względu na krótki okres obiegu, zachowały się w stanie bardzo dobrym. „Wszystkie one wymagają profesjonalnej konserwacji” – podkreśla archeolog.
Według niego, pełne odczyszczenie i opracowanie całego zespołu monet tworzących skarb, przynieść może odpowiedź na wiele ważnych dla całej Cyrenajki pytań natury ekonomicznej. „Dowiemy się, jaka była struktura masy pieniężnej pozostającej w obiegu na terenie Cyrenajki około połowy III wieku, jaki udział w obiegu lokalnym miały emisje pochodzące z lokalnej mennicy w Kyrene, spróbujemy poznać ceny towarów i usług oraz powiązaną z nimi siłę nabywczą pieniądza na rynku wewnętrznym” – wylicza Jaworski.
KONTROWERSYJNE TRZĘSIENIE ZIEMI
Równie ciekawy jest kontekst znaleziska. „Skarb stanowił jedno skupisko monet leżących na posadzce, w formie kopca, bez opakowania. Przypuszczalnie znajdował się on pierwotnie w opakowaniu wykonanym z materiałów organicznych, które się nie zachowało” – tłumaczy.
Jego zdaniem, dobrze udokumentowany kontekst archeologiczny towarzyszący znalezisku pozwala z dużą pewnością wskazać trzęsienie ziemi i jego konsekwencje jako przyczynę zasypania zespołu monet i niepodjęcia go przez właściciela. „Skarb stanowi pierwsze pewnie datowane świadectwo archeologicznie wskazujące na skutki trzęsienia ziemi, które ok. połowy III wieku dotknęło Cyrenajkę” – uważa archeolog.
„Ze względu na datę wybicia najmłodszej z monet należących do skarbu – 249 rok – wydaje się prawdopodobne, że katastrofą potwierdzoną skarbem z Ptolemais jest najbliższe mu chronologicznie trzęsienie ziemi z 251 roku (o którym wiadomo, że zniszczyło Kretę), nie zaś to, które miało miejsce w 262 roku, a które (ze względu na wątpliwej wartości wzmiankę w +Scriptores Historiae Augustae+) uznawane było dotychczas przez badaczy za wydarzenie o największym znaczeniu dla regionu” – informuje Jaworski.
„Świadczyć o tym może brak w skarbie monet wybitych w okresie oddzielającym oba wydarzenia; okresie – dodam – niezwykle ważnym dla mennictwa rzymskiego, bo przypadającym na początek wielkiego kryzysu monetarnego, który za panowania Waleriana i jego syna Galiena dotknął całe Cesarstwo” – dodaje.
Trzęsienia ziemi w tym rejonie nie są czymś zaskakującym; sporadycznie nawiedzają Cyrenajkę także współcześnie. „W starożytności prowadziły one niekiedy do unicestwienia całych, potężnych miast” – przypomina archeolog.
„Opisy dwóch wielkich katastrof, które dotknęły Cyrenajkę w starożytności, znaleźć można w źródłach antycznych. Sprawa trzęsień ziemi w Cyrenajce, zniszczeń jakie przyniosły oraz, co z tym związane, wpływu jaki wywarły one na dzieje tego obszaru (chociażby poprzez upadek jednych ośrodków, np. Kyrene i wzrost znaczenia innych, np. Ptolemais) należy do elementarnych i wciąż nie rozstrzygniętych problemów stojących przed badaczami” – zaznacza Jaworski.
***
Archeolodzy z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego już od 2001 roku prowadzą pod kierunkiem prof. dr hab. Tomasza Mikockiego wykopaliska w Ptolemais, stolicy późnorzymskiej prowincji Libya Superior. Podczas sześciu sezonów wykopaliskowych odkrytli oni kilka tysięcy zabytków ruchomych, reprezentujących takie kategorie znalezisk, jak ceramika (kategoria zdecydowanie najliczniejsza), lampki (ponad 1000 egzemplarzy w całości lub fragmentach), obiekty kamienne (m.in. kilkanaście rzeźb i inskrypcje), szklane, terakotowe, kościane, metalowe, a także monety (w liczbie ok. 1300). Media w Polsce i na świecie wielokrotnie informowały o odkryciu przez misję polską pełnego mozaik i malowideł ściennych domu należącego w 1 poł. III w. do bogatego Rzymianina, którego imię – Lucjusz Akcjusz (gr. Leukaktios) – przetrwało, uwiecznione w dwóch inskrypcjach mozaikowych.
Więcej o dotychczasowych badaniach w Ptolemais na stronie: www.archeo.uw.edu.pl/ptolemais .
PAP- Nauka w Polsce, Adam Lisiecki
reo
{mos_sb_discuss:7} |
|
|
