Jestes tutaj:   Strona g艂贸wna arrow Wiadomo艣ci archeologiczne arrow Burzliwa historia Pa艂acu Saskiego
Kacik Szajmona
Nowo艣ci wydawnicze
Dotacja Pradzieje.pl

Je艣li podobaj膮 Ci si臋 PRADZIEJE.PL i doceniasz to co robimy, wesprzyj nas. Utrzymanie serwera kosztuje dzi艣 naprawd臋 wiele. Liczy si臋 dla nas ka偶da z艂ot贸wka.

Dofinansowanie
Jednorazowo Miesi阠znie

Waluta

Kwota

Waluta

Kwota






Przypomnij mi has硂
Nie masz konta? Za丑 sobie
Burzliwa historia Pa艂acu Saskiego Drukuj E-mail
PAP  Nauka w Polsce   
Historia w艂asno艣ci gruntów, na którym sta艂 warszawski Pa艂ac Saski jest bardzo zawi艂a i niemniej emocjonuj膮ca ni偶 kwestia jego odbudowy.
„Grunty te by艂y dzielone, dzier偶awione, a przez pewien okres nawet uznano ich eksterytorialno艣膰. Najciekawsze jest, 偶e decyduj膮c膮 rol臋 w ich uporz膮dkowaniu odegrali zaborcy z Prus” – mówi Ryszard C臋drowski, archeolog kieruj膮cy pracami badawczymi.
PRAWO W艁ASNO艢CI PA艁ACU SASKIEGO

Pomocne przy tych ustaleniach okaza艂y si臋 badania 藕ród艂owe z lat 70-tych prowadzone przez historyka A. Soko艂owsk膮, na które powo艂uje si臋 Ryszard C臋drowski oraz ko艅cowe prace archeologiczne. Te ostatnie skoncentrowane by艂y na odcinku tu偶 przed Grobem Nieznanego 呕o艂nierza, pomi臋dzy obydwoma skrzyd艂ami nieistniej膮cego pa艂acu – na dawnym dziedzi艅cu. Jest to miejsce, gdzie doskonale zachowa艂 si臋 uk艂ad warstw.

„Chronologicznie, najstarszymi znaleziskami s膮 dwa przedmioty krzemienne z epoki kamienia. M艂odsze od nich s膮 jamy osadnicze, z których sze艣膰 zawiera resztki palenisk. Datowanie tych obiektów oraz okre艣lenie ich funkcji sprawia du偶y problem, ze wzgl臋du na brak materia艂u zabytkowego. By膰 mo偶e by艂o one u偶ytkowane ju偶 we wczesnym 艣redniowieczu” – zastanawia si臋 C臋drowski.

„Warstwa, która 艣cina górn膮 cz臋艣膰 jam, stanowi pozosta艂o艣膰 po dzia艂alno艣ci rolniczej na tym terenie. Istania艂a tu rola, na której wysiewano j臋czmie艅, pszenic臋 lub 偶yto” – wyja艣nia archeolog, szkicuj膮c przekrój przez warstwy i wskazuj膮c 艣lady po intensywnej orce z XVI i pocz膮tku XVII w.

Nie rodzaj zbo偶a jest tu jednak najistotniejszy, a prawo w艂asno艣ci. W 1526 roku Ksi臋stwo Mazowieckie zosta艂o inkorporowane do Królestwa rz膮dzonego wówczas przez Zygmunta Starego. „Tym samym grunty, na których w przysz艂o艣ci powstanie Pa艂ac Saski zosta艂y w艂膮czone do Dóbr Staro艣ci艅skich. Dobra to rodzaj ziem nale偶膮cych do Skarbu Rzeczpospolitej. By艂o ich wówczas du偶o w okolicach Warszawy i Pragi. Grunty te mia艂y dostarcza膰 jad艂a na królewski stó艂 i jednocze艣nie przynosi膰 dochody. W przypadku omawianych, zajmowa艂y one ziemie mniej wi臋cej od Krakowskiego Przedmie艣cia a偶 po dzisiejsz膮 ulic臋 Karolkow膮 na Woli i w pasie od 艢wi臋tokrzyskiej do Senatorskiej” – zakre艣la obszar na odbitce mapy z 1713 roku C臋drowski.

TEREN EKSTERYTORIALNY W WARSZAWIE

Kolejni w艂adcy dzielili i wynajmowali omawiane grunty – stworzy艂 si臋 z tego du偶y m臋tlik, który próbuj膮 opanowa膰 naukowcy. „Jak wcze艣niej wspomnia艂em nie by艂a to w艂asno艣膰 królewska, a jedynie u偶ytkowana przez króla, który móg艂 ni膮 dowolnie dysponowa膰. Rozdawa艂 j膮, ale kolejni dzier偶awcy musieli p艂aci膰 podatki, czynsze. By艂y od tego wyj膮tki – dzia艂ki, ogrody obdarowane immunitetem, jak np. w przypadku duchowie艅stwa. Stawa艂y si臋 w艂asno艣ci膮 ko艣cieln膮 i nie podlega艂y Staro艣cie" - t艂umaczy C臋drowski. Jego zdaniem, drug膮 godn膮 zauwa偶enia kwesti膮 by艂a dowolno艣膰 dysponowania dzier偶awionymi gruntami. Osoba posiadaj膮ca prawo u偶ytkowania gruntów, z punktu widzenia prawa wci膮偶 nale偶膮cych do Skarbu Rzeczpospolitej, mog艂a przekazywa膰 je dalej – sprzedawa膰, zapisywa膰 innej osobie. To, wed艂ug C臋drowskiego, mia艂o spowodowa膰 dziwn膮 sytuacj臋 w kolejnym wieku.

Interesuj膮cy nas kawa艂ek ziemi przechodzi艂 z r膮k do r膮k. Na pocz膮tku XVII wieku zosta艂 nadany któremu艣 z Firlejów. „Z pewno艣ci膮 by艂 to ród wielce zas艂u偶ony dla Polski – wyda艂 na 艣wiat wojewodów, kasztelanów, podskarbich. Niestety nie wiemy, któremu przypad艂a na w艂asno艣膰 dzia艂ka” – rozk艂ada r臋ce archeolog.

Od 1662 roku, w艂a艣cicielem by艂 ju偶 Jan Andrzej Morsztyn, ceniony poeta i zamo偶ny polityk, który postawi艂 sobie w tym miejscu pa艂ac. Nast臋pnie budowla i grunty zosta艂y przej臋te przez panuj膮cych w Polsce Augusta II i Augusta III z dynastii Wettinów. „I tu si臋 sta艂o co艣 ciekawego: po 艣mierci Augusta III praw w艂asno艣ci wcale nie przej膮艂 kolejny król – Stanis艂aw August Poniatowski; zgodnie z prawem nale偶a艂y do potomka Augusta III - Fryderyka Augusta, ówczesnego elektora Saksonii. Wtedy grunty uzyska艂y status eksterytorialno艣ci, a w pa艂acu mie艣ci艂a si臋 Ambasada Saska. Taka sytuacja trwa艂a a偶 do 1797 roku” – obja艣nia C臋drowski.

Po dokonaniu ostatniego z zaborów, maj膮tek przej膮艂 Skarb Pruski, reguluj膮c tym samym prawo w艂asno艣ci a偶 do czasów wspó艂czesnych. „W XIX wieku, za czasów Ksi臋stwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, maj膮tek pruski przeszed艂 na w艂asno艣膰 Skarbu Polskiego, staj膮c si臋 w艂asno艣ci膮 pa艅stwow膮. Dlatego te偶 w Pa艂acu Saskim w 20-leciu mi臋dzywojennym móg艂 si臋 mie艣ci膰 bez przeszkód Sztab G艂ówny Wojska Polskiego” –opowiada badacz.

PRACE ARCHEOLOGICZNE NA UKO艃CZENIU

Odtworzenie ca艂ej historii pa艂acu by艂o mo偶liwe mi臋dzy innymi dzi臋ki przeprowadzonym badaniom archiwalnym oraz archeologicznym. „Wynikami naszych prac nie jestem zaskoczony. Spodziewa艂em si臋, 偶e pod naszymi stopami znajduj膮 si臋 takie relikty. Zaskoczy艂 mnie natomiast ich 艣wietny stan zachowania oraz wspania艂e zabytki ruchome, na przyk艂ad okaza艂a zastawa sto艂owa z czasów saskich. Na szczególne wyró偶nienie zas艂uguje jednak maszkaron – g艂owa z piaskowca, detal architektoniczny wystroju pa艂acowego z pocz膮tku XVIII w.” – zachwyca si臋 C臋drowski.

Prace wykopaliskowe na terenie wkrótce odbudowanego Pa艂acu Saskiego zosta艂y formalnie zako艅czone dwa dni przed 艢wi臋tami Bo偶ego Narodzenia w 2006 roku. Obecnie ekipa archeologów ko艅czy prace gabinetowe. „Nadzory archeologiczne jeszcze jednak b臋d膮 potrzebne. Dzia艂ania budowlane pod przysz艂y Pa艂ac zak艂adaj膮 rozkopywanie terenu, rozbiórk臋 murów i wykopy w celu doprowadzenia niezb臋dnych mediów – nad tym musi czuwa膰 archeolog” – wyja艣nia badacz.

PAP – Nauka w Polsce, Adam Lisiecki

ko
http://www.naukapolska.pap.pl
{mos_sb_discuss:7}
 
Aktualny PageRank strony pradzieje.pl dostarcza: Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO